مردم كوچ مىكنند شما هم كوچ كنيد اشاره لطيفى به اين معنى است .
در واقع قرآن با اين بيان دستور مىدهد كه همه مردم بدون استثناء نخست به عرفات بروند و از آنجا به مشعر الحرام و سپس به سرزمين منى كوچ كنند . ( 1 )
دستور استغفار در ذيل آخرين آيه فوق اشاره به اين است كه از خداوند طلب آمرزش تمام گناهان را كنند و از آن افكار و خيالات جاهلى كه مخالف روح مساوات و برابرى حج است كنار روند و يادآور مىشود كه اگر دست بردارند خداوند غفور و رحيم است .
بايد توجه داشت كه « افاضه » از ماده « فيض » در اصل به معنى جريان و ريزش آب است و از آنجا كه وقتى مردم به طور دسته جمعى از جايى به نقطه ديگرى با سرعت حركت مىكنند بىشباهت به يك نهر جارى نيست اين تعبير به كار مىرود .
4 - ارتباط آيات
در اينكه چه رابطه اى ميان « ابتغاء فضل اللَّه » ( فعاليتهاى تجارتى ) و مساله وقوف در « عرفات » و حركت از آن به سوى « مشعر الحرام » و سپس « منى » وجود دارد كه در آيات فوق در كنار هم قرار گرفته ممكن است اشاره به اين نكته باشد كه تلاش اقتصادى اگر براى خدا و زندگى آبرومندانه باشد آن هم يك نوع عبادت است همچون مناسك حج يا اينكه نقل و انتقال زوار از مكه به عرفات و از آنجا به مواقف ديگر مستلزم هزينهها و خدماتى است و اگر هر گونه كار و خدمت و مزد گرفتن در اين ايام ممنوع و حرام باشد مسلما زوار خانه خدا سخت به زحمت مىافتند .
و لذا اين طور در كنار هم قرار داده شده ، يا اينكه مبادا پرداختن به فعاليتهاى اقتصادى شما را از ذكر خدا و از توجه به عظمت اين مواقف دور سازد .
هامش
( 1 ) تعبير به « ثم » نشان مىدهد كه بعد از افاضه و كوچ كردن از عرفات به مشعر الحرام از آنجا ( به سرزمين منى ) كوچ كنند .