روايات بسيارى نيز از پيشوايان بزرگ اسلام بر اين مطلب گواهى مىدهند كه ما در اينجا به يك نمونه اكتفاء مىكنيم :
پيامبر اسلام ص به يكى از كسانى كه تقاضاى موعظه كرده بود ، فرمود : « و انه لا بد لك يا قيس من قرين يدفن معك و هو حى و تدفن معه و انت ميت فان كان كريما اكرمك و ان كان لئيما اسلمك ثم لا يحشر الا معك و لا تحشر الا معه و لا تسئل الا عنه فلا تجعله الا صالحا فانه ان صلح انست به ، و ان فسد لا تستوحش الا منه و هو فعلك » : ( اى قيس ! ناگزير ، همنشينى دارى كه پس از مرگ ، همراه تو دفن مىشود ، در حالى كه او زنده است و با او دفن مىشوى در حالى كه تو مرده اى ، اگر او نيك و گرامى باشد ، تو را گرامى مىدارد و هر گاه او پست باشد تو را تسليم حوادث مىكند ، سپس او با كسى جز تو محشور نمىشود و تو هم با كسى جز او به صحنه رستاخيز نمىآيى ، از تو در باره غير آن سؤالى نمىشود ، بنا بر اين ، سعى كن آن را به صورت شايسته انجام دهى ، زيرا اگر آن ، شايسته باشد ، با او انس مىگيرى و گر نه از هيچ كس جز او وحشت ندارى و آن » عمل « تو است ) ( 1 ) .
براى روشن شدن اين بحث لازم است قبلا چگونگى پاداش و كيفر اعمال را مورد بررسى قرار دهيم .
نظرات دانشمندان در باره چگونگى پاداش و كيفر الهى
دانشمندان در باره پاداش و كيفر اعمال ، عقايد گوناگونى دارند :
1 - دسته اى از آنها معتقدند كه جزاء اعمال ، مانند پاداش و كيفرهاى اين جهان ، روى قرارداد است يعنى چنان كه در اين جهان براى هر كار بدى كيفرى از
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، ( طبع كمپانى ) جلد 3 صفحه 257 ، طبع جديد ، جلد 7 صفحه 228 - و معانى الاخبار ، صفحه 233 با كمى تفاوت .