همانگونه كه سابقا نيز اشاره شد ، اصول اديان آسمانى نيز يكى است هر چند با تكامل جامعه بشرى ، خداوند اديان كاملترى را براى آنها فرستاده تا به مرحله نهايى تكامل كه دين خاتم پيامبران ، پيامبر اسلام ص است رسيده .
امير مؤمنان على ع در گفتارى كه در كلمات قصار نهج البلاغه از او نقل شده اين حقيقت را ضمن بيان عميقى روشن فرموده است :
لانسبن الاسلام نسبة لم ينسبها احد قبلى : الاسلام هو التسليم ، و التسليم هو اليقين ، و اليقين هو التصديق ، و التصديق هو الاقرار ، و الاقرار هو الاداء و الاداء هو العمل
: در اين عبارت امام ع نخست مىفرمايد : مىخواهم اسلام را آن چنان تفسير كنم كه هيچ كس نكرده باشد ، سپس شش مرحله براى اسلام بيان فرموده است .
نخست مىفرمايد : اسلام همان تسليم در برابر حق است ، سپس اضافه مىكند « تسليم » بدون يقين ممكن نيست ( زيرا تسليم بدون يقين ، تسليم كوركورانه است نه عالمانه ) بعد مىفرمايد : يقين هم ، تصديق است ( يعنى تنها علم و دانايى كافى نيست ، بلكه به دنبال آن ، اعتقاد و تصديق قلبى لازم است ) سپس مىفرمايد :
تصديق همان اقرار است ( يعنى كافى نيست كه ايمان تنها در منطقه قلب و روح انسان باشد ، بلكه با شهامت و قدرت بايد آن را اظهار داشت ) سپس اضافه مىكند :
اقرار همان انجام وظيفه است ( يعنى اقرار تنها گفتگوى زبانى نيست بلكه تعهد و قبول مسئوليت است ) و در پايان مىفرمايد : انجام مسئوليت همان عمل است ( عمل به فرمان خدا و انجام برنامههاى الهى ) زيرا تعهد و مسئوليت چيزى جز عمل نمىتواند باشد ، و آنها كه نيروى خود را در گفتگوها ، طرحها ، جلسات و انجمنها و مانند آن صرف مىكنند و فقط حرف مىزنند ، نه تعهدى را پذيرفتهاند و نه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 471
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٧١