عكس بود ، آنها چنان با ديده حقارت به مسلمانان نگاه مىكردند كه تعدادشان را كمتر از آنچه بود ، تصور مىكردند ، يا به تعبير ديگر خدا مىخواست قبل از شروع جنگ ، تعداد مسلمانان در نظر آنان كم جلوه كند تا با غرور و غفلت وارد جنگ شوند ، و پس از شروع جنگ دو برابر جلوه كند تا وحشت و اضطراب ، آنها را فرا گيرد و منتهى به شكست آنان گردد ولى به عكس خداوند عدد دشمنان را در نظر مسلمانان ، كم جلوه داد تا بر قدرت و قوت روحيه آنها بيفزايد .
اين همان چيزى است كه در آيه 44 سوره انفال نيز به آن اشاره شده است مىفرمايد : وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّه أَمْراً كانَ مَفْعُولًا : « به ياد آريد هنگامى را كه با دشمن در ميدان جنگ روبرو شديد ، خداوند آنها را در نظر شما كم جلوه مىداد ( تا روحيه شما براى نبرد ضعيف نشود ) و شما را در نظر آنها كم جلوه مىداد ( تا از شروع به جنگى كه سرانجامش شكست آنها بود منصرف نشوند ) تا خداوند كارى را كه مىبايست انجام گيرد صورت بخشد » .
يعنى شما نترسيد و با كمال قدرت وارد جنگ شويد ، آنها نيز در آغاز با غرور و بى اعتنايى وارد جنگ شوند و سپس صحنه دگرگون گردد ، و مسلمانان بيش از آنچه بودند ، در نظر دشمنان جلوه كنند و به شكست آنان در اين نبرد سرنوشتساز منتهى گردد ( 1 ) .
در بعضى از روايات آمده است كه يكى از مسلمانان مىگويد : قبل از جنگ بدر به ديگرى گفتم : آيا فكر مىكنى ، كفار هفتاد نفر باشند ، گفت گمان مىكنم صد
هامش
( 1 ) تفسيرى كه در بالا گفته شد ، روى اين نظر است كه در آيه مورد بحث مرجع ضمير « يرون » كفار و مرجع ضمير « هم » مسلمانان باشد ، و اين روشنترين تفسير آيه است كه با آيه 44 سوره انفال نيز سازگار است ، اگر چه مفسران احتمالات ديگرى در باره مرجع ضميرهاى فوق دادهاند - شرح بيشتر در باره اين موضوع ذيل آيات 41 تا 45 سوره انفال به خواست خدا خواهد آمد .