منحصر به خود انسان نيست بلكه ديگران را هم در بر مىگيرد . ( مانند اعمال خير كه نتيجه آن تنها شخص انجام دهنده را شامل نمىشود ، بلكه ممكن است بستگان و نزديكان و دوستان او هم در آن سهيم باشند در حالى كه « اكتساب » در مواردى گفته مىشود كه اثر كار تنها دامنگير خود انسان مىگردد و اين در مورد گناه است . ( البته بايد توجه داشت كه اين تفاوتها در صورتى است كه « كسب » و « اكتساب » در مقابل هم قرار گيرند ) .
و به دنبال اين دو اصل اساسى ( تكليف به مقدار قدرت است - و هر كسى مسئول اعمال خويش است ) از زبان مؤمنان هفت درخواست از درگاه پروردگار بيان مىكند كه در واقع آموزشى است براى همگان كه چه بگويند و چه بخواهند .
نخست مىگويد : « پروردگارا ! اگر ما فراموش كرديم يا خطا نموديم ما را مؤاخذه مكن » ( * ( رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِينا أَوْ أَخْطَأْنا ) * ) .
آنها چون مىدانند مسئول اعمال خويشاند لذا با تضرعى مخصوص ، خدا را به عنوان رب و كسى كه لطف ويژه اى در پرورششان داشته و دارد ، مىخوانند و مىگويند زندگى به هر حال خالى از فراموشى و خطا و اشتباه نيست ، ما مىكوشيم به سراغ گناه عمدى نرويم ، اما خطاها و لغزشها را تو بر ما ببخش .
بحثى كه در اينجا مطرح مىگردد اين است كه : مگر امكان دارد كه پروردگار كسى را در برابر لغزشى كه از فراموشى يا عدم توجه سرچشمه گرفته مجازات نمايد ؟ تا زمينه اى براى اين درخواست بماند ؟
در پاسخ اين سؤال بايد گفت : گاهى فراموشى نتيجه سهلانگارى خود انسان است مسلم است كه اين گونه فراموشيها از انسان سلب مسئوليت نمىكند مانند اين كه : در قرآن آمده است « فَذُوقُوا بِما نَسِيتُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا » ، ( بچشيد عذاب خدا را
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 402
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٠٢