« وسع » از نظر لغت به معنى گشايش و قدرت است ، بنا بر اين آيه ، اين حقيقت عقلى را تاييد مىكند ، كه وظايف و تكاليف الهى هيچگاه بالاتر از ميزان قدرت و توانايى افراد نيست و لذا بايد گفت تمام احكام با همين آيه تفسير و تقييد مىگردد ، و به مواردى كه تحت قدرت انسان است اختصاص مىيابد ، بديهى است يك قانونگذار حكيم و دادگر نمىتواند غير از اين قانون وضع كند ، ضمنا جمله فوق ، بار ديگر اين حقيقت را تاييد مىكند كه هيچگاه احكام شرعى از احكام عقلى و فرمان عقل و خرد جدا نمىگردد ، و اين دو در همه مراحل دوش به دوش يكديگر پيش مىروند .
سپس مىافزايد : « هر كار ( نيكى ) انجام دهد براى خود انجام داده و هر كار ( بدى ) كند به زيان خود كرده است » ( * ( لَها ما كَسَبَتْ وَعَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ ) * ) .
آرى هر كسى محصول عمل نيك و بد خود را مىچيند و در اين جهان و جهان ديگر با نتايج و عواقب آن روبرو خواهد شد .
آيه فوق با اين بيان مردم را به مسئوليت خود و عواقب كار خويش متوجه مىسازد و بر افسانه جبر و اقبال و طالع و موهومات ديگرى از اين قبيل كه افرادى براى تبرئه خويش دست و پا كردهاند خط بطلان مىكشد .
قابل توجه اينكه : در آيه شريفه در مورد اعمال نيك « كسبت » گفته شده و در مورد اعمال بد « اكتسبت » شايد تفاوت در تعبير به خاطر اين باشد كه « كسب » در باره امورى گفته مىشود كه انسان با تمايل درونى و بدون تكلف آن را انجام مىدهد و موافق فطرت او است ، در حالى كه ( اكتسب ) نقطه مقابل آن است يعنى كارهايى كه بر خلاف فطرت و نهاد آدمى مىباشد و اين خود مىرساند كه اعمال نيك مطابق فطرت و نهاد آدمى است و اعمال شر ذاتا بر خلاف فطرت است .
« راغب » در « مفردات » در تفاوت اين دو تعبير مطلب ديگرى گفته است كه آن هم قابل دقت مىباشد . و آن اين كه « كسب » مخصوص كارهايى است كه فايده آن
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 401
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٠١