مىفرمايد : « هنگامى كه خريد و فروش ( نقدى ) مىكنيد ، شاهد بگيريد » ( * ( وَأَشْهِدُوا إِذا تَبايَعْتُمْ ) * ) .
اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور شاهد گرفتن در تمام معاملات است خواه نقدى باشد يا نسيه ، و به هر حال فقهاى شيعه و اهل سنت - جز گروه اندكى - اين دستور را يك امر استحبابى مىدانند نه وجوبى - در آيه بعد نيز شاهدى بر اين مساله وجود دارد .
و مسلم است كه معاملات بسيار كوچك روزانه ، ( مثل خريدن نان و غذا و مانند آن ) را شامل نمىشود .
19 - در آخرين حكمى كه در اين آيه ذكر شده ، مىفرمايد : « هيچگاه نبايد نويسنده سند و شهود ( به خاطر بيان حق و عدالت ) مورد ضرر و آزار قرار گيرند » ( * ( وَلا يُضَارَّ كاتِبٌ وَلا شَهِيدٌ ) * ) .
« كه اگر چنين كنيد از فرمان خدا خارج شديد » ( * ( فَإِنَّه فُسُوقٌ بِكُمْ ) * ) .
و به اين ترتيب قرآن به كاتبان و شاهدان ، مصونيت و امنيت مىدهد ، و مؤكدا از مردم مىخواهد كه متعرض اين اقامه كنندگان حق و عدالت نشوند .
از آنچه گفتيم روشن شد كه جمله « * ( وَلا يُضَارَّ ) * » به صورت فعل مجهول است يعنى اين گروه نبايد آزار ببينند ، نه اينكه به صورت فعل معلوم باشد به معنى نبايد تحريف كنند و آزار دهند - كه جمعى از مفسران ذكر كردهاند - زيرا اين حكم در آغاز همين آيه آمده است و نيازى به تكرار ندارد .
و در پايان آيه بعد از ذكر آن همه احكام ، مردم را « دعوت به تقوا و پرهيزكارى و اطاعت فرمان خدا مىكند » ( * ( وَاتَّقُوا اللَّه ) * ) .
و سپس يادآورى مىنمايد كه « خداوند آنچه مورد نياز شما در زندگى مادى و معنوى است به شما تعليم مىدهد » ( * ( وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّه ) * ) .
« و او از همه مصالح و مفاسد مردم آگاه است و آنچه خير و صلاح آنان است
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 389
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٩