تشخيص صحيح و قدرت بر تفكر منطقى مىباشد .
سپس به گوشه اى از منطق رباخواران اشاره كرده ، مىفرمايد : « اين به خاطر آن است كه آنها گفتند : بيع هم مانند ربا است » و تفاوتى ميان اين دو نيست ( * ( ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا ) * ) .
يعنى هر دو از انواع مبادله است كه با رضايت طرفين انجام مىشود .
ولى قرآن در پاسخ آنها مىگويد : چگونه اين دو ممكن است يكسان باشد « حال آنكه خداوند بيع را حلال كرده و ربا را حرام » ( * ( وَأَحَلَّ اللَّه الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبا ) * ) .
مسلما اين تفاوت ، دليل و فلسفه اى داشته كه خداوند حكيم ، به خاطر آن چنين حكمى را صادر كرده است ، قرآن در اين باره توضيح بيشترى نداده و شايد به خاطر وضوح آن بوده است ، زيرا :
اولا - در خريد و فروش معمولى هر دو طرف به طور يكسان در معرض سود و زيان هستند ، گاهى هر دو سود مىكنند و گاهى هر دو زيان ، گاهى يكى سود و ديگرى زيان مىكند در حالى كه در « معاملات ربوى » رباخوار هيچگاه زيان نمىبيند و تمام زيانهاى احتمالى بر دوش طرف مقابل سنگينى خواهد كرد و به همين دليل است كه مؤسسات ربوى روز به روز وسيعتر و سرمايه دارتر مىشوند و در برابر تحليل رفتن طبقات ضعيف بر حجم ثروت آنها دائما افزوده مىشود .
ثانيا - در تجارت و خريد و فروش معمولى طرفين در مسير « توليد و مصرف » گام بر مىدارند در صورتى كه رباخوار هيچ عمل مثبتى در اين زمينه ندارد .
ثالثا - با شيوع رباخوارى سرمايهها در مسيرهاى ناسالم مىافتد و پايههاى اقتصاد كه اساس اجتماع است متزلزل مىگردد ، در حالى كه تجارت صحيح موجب گردش سالم ثروت است .
رابعا - رباخوارى منشا دشمنيها و جنگهاى طبقاتى است ، در حالى كه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 368
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٨