است ؟ يعنى آنها به هنگام ورود در عرصه محشر به شكل ديوانگان و مصروعان محشور مىشوند ؟
اكثر مفسران اين احتمال را پذيرفتهاند .
ولى بعضى مىگويند منظور تجسم حال آنها در زندگى اين دنيا است ، زيرا عمل آنها همچون ديوانگان است ، آنها فاقد تفكر صحيح اجتماعى هستند و حتى نمىتوانند منافع خود را در نظر بگيرند و مسائلى مانند تعاون ، همدردى ، عواطف انسانى ، نوع دوستى براى آنها ، مفهومى ندارد و پرستش ثروت آن چنان چشم عقل آنها را كور كرده كه نمىفهمند استثمار طبقات زير دست ، و غارت كردن دسترنج آنان بذر دشمنى را در دلهاى آنها مىپاشد ، و به انقلابها و انفجارهاى اجتماعى كه اساس مالكيت را به خطر مىافكند منتهى مىشود ، و در اين صورت امنيت و آرامش در چنين اجتماعى وجود نخواهد داشت ، بنا بر اين او هم نمىتواند راحت زندگى كند ، پس مشى او مشى ديوانگان است .
اما از آنجا كه وضع انسان در جهان ديگر تجسمى از اعمال او در اين جهان است ممكن است آيه اشاره به هر دو معنى باشد ، آرى رباخواران كه قيامشان در دنيا بىرويه و غير عاقلانه و آميخته با « ثروتاندوزى جنون آميز » است ، در جهان ديگر نيز بسان ديوانگان محشور مىشوند .
جالب اينكه در روايات معصومين ع به هر دو قسمت اشاره شده است در روايتى در تفسير آيه مىخوانيم كه امام صادق ع فرمود : « آكل الربا لا يخرج من الدنيا حتى يتخبطه الشيطان » يعنى ، « رباخوار از دنيا بيرون نمىرود مگر اين كه به نوعى از جنون مبتلا خواهد شد » ( 1 ) .
و در روايت ديگر براى مجسم ساختن حال رباخواران شكمباره كه تنها به
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ، جلد 1 صفحه 152 حديث 503 .