بعضى از كلمه « سعيا » خواستهاند استفاده كنند كه مرغان پس از زنده شدن پرواز نكردند بلكه با پاى خود به سوى ابراهيم دويدند ، زيرا سعى معمولا در لغت عرب به معنى « راه رفتن سريع » است ، از « خليل بن احمد » ، اديب معروف عرب نيز نقل شده است ، كه ابراهيم ع در حال راه رفتن بود كه مرغان به سوى او آمدند ( يعنى « سعيا » حال از براى ابراهيم ع است نه مرغان ) . ( 1 )
ولى قرائن نشان مىدهد كه « سعيا » در اينجا كنايه از پرواز سريع است .
نكتهها :
1 - يك امر خارق العاده :
بى شك اين حادثه كه در مورد مرغان روى داد ، يك امر كاملا خارق العاده بود ، همانگونه كه جريان قيامت و رستاخيز نيز خارق العاده است ، و مىدانيم كه خدا حاكم بر قوانين طبيعت است نه محكوم آنها ، بنا بر اين انجام چنين كارهاى خارقالعاده اى براى او مساله پيچيده اى نيست . و همانگونه كه قبلا اشاره كرديم اصرار بعضى از مفسران روشنفكر ، بر اينكه تفسير مشهور را در اينجا رها كنند و بگويند مطلقا نه ذبحى واقع شده و نه قطعه قطعه كردن ، بلكه منظور اين است كه مرغان را در حال زنده بودن ، به خود مانوس و متمايل ساز ، و سپس آنها را صدا زن تا به سوى تو آيند ، سخن بسيار ضعيف و سستى است كه هيچ تناسبى نه با مساله معاد دارد و نه داستان ابراهيم ع و مشاهد صحنه كنار دريا ، و سپس تقاضاى مشاهده صحنه رستاخيز .
قابل توجه اينكه به گفته « فخر رازى » تمام مفسران اسلام ، در مورد تفسير مشهور اتفاق نظر دارند جز ابو مسلم كه آن را انكار كرده است ( 2 ) .
2 - چهار مرغ مختلف :
شكى نيست كه مرغان چهارگانه مزبور از چهار نوع مختلف بودهاند زيرا در غير اين صورت هدف ابراهيم ع كه بازگشت اجزاى هر
هامش
( 1 ) البحر المحيط ، جلد دوم صفحه 300 ذيل آيه مورد بحث .
( 2 ) تفسير كبير ، جلد 7 صفحه 41 .