ناگفته نماند كه تفسيرهاى سه گانه بالا هيچ منافاتى با هم ندارد و جمله « * ( وَسِعَ كُرْسِيُّه السَّماواتِ وَالأَرْضَ ) * » مىتواند هم اشاره به نفوذ حكومت مطلقه و قدرت پروردگار در آسمانها و زمين باشد و هم نفوذ علمى او و هم جهانى وسيعتر از اين جهان كه آسمان و زمين را در بر گرفته است . و در هر صورت اين جمله ، جملههاى ما قبل آيه را كه در باره وسعت علم پروردگار بود تكميل مىكند .
نتيجه اين كه حكومت و قدرت پروردگار همه آسمانها و زمين را فرا گرفته و كرسى علم و دانش او به همه اين عوالم احاطه دارد و چيزى از قلمرو حكومت و نفوذ علمى او بيرون نيست .
در جمله * ( وَلا يَؤُدُه حِفْظُهُما ) * - « يؤده » در اصل از ريشه « اود » بر وزن « قول » به معنى ثقل و سنگينى مىباشد - يعنى حفظ آسمانها و زمين براى خداوند هيچگونه سنگينى و مشقتى ندارد . زيرا او همانند مخلوقات و بندگان خود نيست كه قدرتشان محدود باشد و گاهى از نگهدارى چيزى خسته و ناتوان شوند قدرت او نامحدود است و براى يك قدرت نامحدود اصولا سنگينى و سبكى ، مشقت و آسانى مفهومى ندارد اين مفاهيم همه در مورد قدرتهاى محدود صدق مىكند ! از آنچه در بالا گفتيم روشن مىشود كه ضمير « يؤده » به خداوند بر مىگردد جملههاى سابق آيه و جمله بعد نيز گواه بر اين معنى است زيرا ضماير آنها نيز همه بازگشت به خداوند مىكند بنا بر اين احتمال بازگشت ضمير به كرسى به اين معنى كه « حفظ آسمانها و زمين براى كرسى سنگين و ثقيل نيست » بسيار ضعيف به نظر مىرسد .
جمله « * ( وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ) * » در حقيقت دليلى براى جملههاى سابق است ، يعنى خداوندى كه برتر و بالاتر از شبيه و شريك و هر گونه كمبود و عيب و نقصان است ، و خداوندى كه عظيم و بزرگ است و بى نهايت است هيچ كارى براى او مشكل نيست و هيچ گاه از اداره و تدبير جهان هستى خسته و ناتوان و غافل و بى خبر
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 275
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٧٥