ناتوانى قوىترين انسانها به هنگام بىتابى در برابر آن كاملا محسوس است ( 1 ) .
سپس به مالكيت مطلقه خداوند اشاره كرده ، مىفرمايد : « براى او است آنچه در آسمانها و زمين است » ( * ( لَه ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ ) * ) .
و اين در واقع پنجمين وصف از اوصاف الهى است كه در اين آيه آمده ، زيرا قبل از آن اشاره به توحيد و حى و قيوم بودن ، و عدم غلبه خواب بر ذات پاك او شده است .
در واقع اين مالكيت ، نتيجه همان قيوميت است زيرا هنگامى كه قيام به امور عالم و تدبير آنها و همچنين خالقيت مخصوص ذات او باشد ، مالكيت همه چيز نيز از آن او است .
بنا بر اين آنچه انسان در اختيار دارد و از آن استفاده مىكند ، ملك حقيقى او نيست تنها چند روزى اين امانت با شرائطى كه از ناحيه مالك حقيقى تعيين شده به دست او سپرده شده و حق تصرف در آنها را دارد و به اين ترتيب مالكان معمولى موظفاند شرائطى را كه مالك حقيقى تعيين كرده كاملا رعايت كنند و گرنه مالكيت آنها باطل و تصرفاتشان غير مجاز است ، اين شرائط همان احكامى است كه خداوند براى امور مالى و اقتصادى تعيين كرده است .
ناگفته پيدا است توجه به اين صفت كه همه چيز مال خدا است اثر تربيتى مهمى در انسانها دارد ، زيرا هنگامى كه بدانند آنچه دارند از خودشان نيست و چند روزى به عنوان عاريت يا امانت به دست آنها سپرده شده اين عقيده به طور مسلم ، انسان را از تجاوز به حقوق ديگران و استثمار و استعمار و احتكار و حرص و بخل و طمع باز مىدارد ( 2 ) .
هامش
( 1 ) در باره حقيقت خواب و نظرات مختلفى كه در اين زمينه است در تفسير سوره يوسف بحث مشروحى آمده است .
( 2 ) تعبير به « ما » در جمله « * ( ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ ) * » كه معمولا براى موجودات غير عاقل آورده مىشود ، در حالى كه موجودات عاقل نيز مملوك او هستند به خاطر تغليب است چرا كه غلبه و اكثريت با موجودات غير عاقل است .