هديه اى كه مناسب با شئون زن باشد ، بعد از طلاق به او بپردازد ولى در پرداخت اين هديه ، قدرت توانايى شوهر نيز بايد در نظر گرفته شود ، و لذا در دنباله آيه مىگويد : « بر آن كس كه توانايى دارد به اندازه تواناييش ، و بر آن كس كه تنگدست است به اندازه خودش هديه شايسته اى لازم است ، و اين حقى است بر نيكوكاران » ( * ( عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُه وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُه مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ ) * ) .
« موسع » به معنى توانگر ، و « مقتر » به معنى تنگدست است ( از ماده قتر به معنى بخل و تنگ نظرى نيز آمده است ) مانند : ( وَكانَ الإِنْسانُ قَتُوراً ) . ( 1 )
بنا بر اين توانگران بايد به اندازه خود و تنگدستان نيز درخور توانايىشان اين هديه را بپردازند ، و شئون زن نيز در اين جهت در نظر گرفته شده است .
جمله « * ( مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ ) * » مىتواند اشاره اى به همه اينها باشد يعنى هديه اى به طور شايسته و دور از اسراف و بخل ، و مناسب حال دهنده و گيرنده .
از آنجا كه اين هديه اثر قابل ملاحظه اى در جلوگيرى از حس انتقامجويى و رهايى زن از عقده هايى كه ممكن است ، بر اثر گسستن پيوند زناشويى حاصل شود ، در آيه فوق آن را وابسته به روحيه نيكوكارى و احسان كرده و مىگويد : * ( حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ ) * ( 2 ) : « اين عمل بر نيكوكاران لازم است » يعنى بايد آميخته با روح نيكوكارى و مسالمت باشد .
ناگفته پيدا است تعبير به « نيكوكاران » نه به خاطر اين است كه حكم مزبور جنبه الزامى ندارد بلكه براى تحريك احساسات خيرخواهانه افراد در راه انجام اين وظيفه است و گرنه همانطور كه اشاره شد اين حكم جنبه الزامى دارد .
نكته جالب ديگرى كه از آيه استفاده مىشود اين است كه : قرآن از هديه اى
هامش
( 1 ) سوره اسراء ، آيه 100 .
( 2 ) « حقا » مىتواند صفت « متاعا » بوده باشد ، يا حال و يا مفعول مطلق براى فعل محذوفى - « متاعا » نيز مفعول مطلق است ، براى جمله « * ( وَمَتِّعُوهُنَّ ) * » .