كردهاند بسيار بعيد به نظر مىرسد .
به هر حال آيه فوق به يكى از سنن الهى كه در همه اقوام جارى بوده است اشاره مىكند و به مؤمنان در همه قرون و اعصار هشدار مىدهد كه براى پيروزى و موفقيت و نايل شدن به مواهب بهشتى ، بايد به استقبال مشكلات بروند و فداكارى كنند و در حقيقت ، اين مشكلات آزمونى است كه مؤمنان را پرورش مىدهد و صاحبان ايمان راستين را از متظاهران به ايمان ، آشكار مىسازد .
تعبير به « * ( الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ) * » ( كسانى كه پيش از شما بودند ) به مسلمانان مىگويد : اين تنها شما نيستيد كه گرفتار انواع مشكلات از سوى دشمنان در تنگناهاى زندگى شدهايد ، بلكه اقوام پيشين نيز ، گرفتار همين مشكلات و شدائد بودهاند تا آنجا كه گاهى كارد به استخوانشان مىرسيد و فرياد استغاثه آنها بلند مىشد .
اصولا رمز تكامل و ترقى انسانها همين است ، افراد و امتها بايد در كورههاى سخت حوادث قرار بگيرند ، و همچون فولاد آبديده شوند ، استعدادهاى درونى آنها شكوفا گردد ، و ايمانشان به خدا قويتر شود ضمنا افراد لايق و مقاوم و با ايمان ، از افراد نالايق شناخته شوند و صفوفشان از هم جدا گردد ، اين سخن را با حديثى از پيامبر اكرم ص پايان مىدهيم .
« خباب بن ارت » كه از مجاهدان راستين صدر اسلام بود مىگويد : خدمت پيامبر ص از آزار مشركان شكايت كردم فرمود : امتهايى كه پيش از شما بودند با انواع بلاها شكنجه مىشدند ، ولى اين امر هرگز آنها را از دينشان منصرف نمىكرد تا آنجا كه اره بر سر بعضى از آنها مىگذاردند و آنها را به دو پاره تقسيم مىكردند . . . به خدا سوگند كه برنامه دين خدا كامل مىشود و به پيروزى مىرسد تا آنجا كه يك نفر سوار ، فاصله ميان صنعاء و حضرموت ( و بيابانهاى مخوف عربستان را ) طى مىكند ، و از هيچ چيز جز خدا نمىترسد . . . ولى شما عجله مىكنيد ( 1 ) .
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، جلد 1 صفحه 243 و تفسير كبير جلد 6 صفحه 20 .