نكتهها :
1 - « الذين انعمت عليهم » كيانند ؟
سوره نساء آيه 69 اين گروه را تفسير كرده است : وَمَنْ يُطِعِ اللَّه وَالرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً .
: « كسانى كه دستورات خدا و پيامبر را اطاعت كنند ، خدا آنها را با كسانى قرار مىدهد كه مشمول نعمت خود ساخته ، از پيامبران و رهبران صادق و راستين و جانبازان و شهيدان راه خدا و افراد صالح ، و اينان رفيقان خوبى هستند » .
همانگونه كه ملاحظه مىكنيم اين آيه افراد مورد نعمت خدا را چهار گروه معرفى مىكند : پيامبران ، صديقين ، شهداء ، و صالحين .
اين مراحل چهارگانه شايد اشاره به اين معنى باشد كه براى ساختن يك جامعه انسانى سالم و مترقى و مؤمن ، نخست بايد رهبران حق و انبياء وارد ميدان شوند .
و به دنبال آنها مبلغان صديق و راستگو كه گفتار و كردارشان با يكديگر هماهنگ است ، تا اهداف پيامبران را از اين طريق در همه جا گسترش دهند .
به دنبال اين دوران سازندگى فكرى ، طبيعتا عناصر آلوده و آنها كه مانع راه حقند سر بر دارند ، جمعى بايد در مقابل آنها قيام كنند و عده اى شهيد شوند و با خون پاكشان درخت توحيد آبيارى گردد .
در مرحله چهارم محصول اين كوششها و تلاشها به وجود آمدن « صالحان » است ، اجتماعى پاك و شايسته و آكنده از معنويت .
بنا بر اين ما در سوره حمد در شبانه روز پى در پى از خدا مىخواهيم كه در خط اين چهار گروه قرار گيريم ، خط انبياء خط صديقين ، خط شهدا و صالحين و روشن