« لا حرج » است .
اين قاعده مىگويد : اساس قوانين اسلام بر سختگيرى نيست ، و اگر در جايى حكمى توليد مشقت شديد كند ، موقتا برداشته مىشود ، چنان كه فقها فرمودهاند « هر گاه وضو گرفتن يا ايستادن به هنگام نماز و مانند اينها انسان را شديدا به زحمت بيندازد ، مبدل به تيمم و نماز نشسته مىشود » .
در آيه 78 سوره حج نيز مىخوانيم : هُوَ اجْتَباكُمْ وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ : « او شما را برگزيد و در دين خود تكليف مشقت بارى براى شما قرار نداد » .
حديث معروف پيامبر ص :
بعثت على الشريعة السمحة السهلة
: « من مبعوث به آئين سهل و آسانى شدهام » نيز اشاره به همين مطلب است
[ سوره البقرة ‹ 2 › : آيه 186 ]
وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ‹ 186 ›
ترجمه :
186 - و هنگامى كه بندگان من از تو در باره من سؤال كنند ( بگو ) من نزديكم ! دعاى دعا كننده را به هنگامى كه مرا مىخواند پاسخ مىگويم ، پس آنها بايد دعوت مرا بپذيرند و به من ايمان بياورند تا راه يابند ( و به مقصد برسند ) .
شان نزول :
كسى از پيامبر ص پرسيد : آيا خداى ما نزديك است تا آهسته با او مناجات كنيم ؟ يا دور است تا با صداى بلند او را بخوانيم ؟ آيه فوق نازل شد و ( به آنها پاسخ داد كه خدا به بندگانش نزديك است ) ( 1 ) .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ذيل آيه مورد بحث .