إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ‹ 5 ›
ترجمه :
5 - تنها تو را مىپرستيم و تنها از تو يارى مىجوئيم .
تفسير انسان در پيشگاه خدا :
اينجا سر آغازى است براى نيازهاى بنده و تقاضاهاى او از خدا ، و در حقيقت لحن سخن از اينجا عوض مىشود ، زيرا آيات قبل حمد و ثناى پروردگار و اظهار ايمان به ذات پاك او و اعتراف به روز قيامت بود .
اما از اينجا گويى « بنده » با اين پايه محكم عقيدتى و معرفت و شناخت پروردگار ، خود را در حضور او ، و در برابر ذات پاكش مىبيند ، او را مخاطب ساخته نخست از عبوديت خويش در برابر او ، و سپس از امدادها و كمكهاى او سخن مىگويد : « تنها ترا مىپرستم و تنها از تو يارى مىجويم » ( * ( إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ) * ) .
به تعبير ديگر : هنگامى كه مفاهيم آيات گذشته در جان انسان جاى گيرد ، و اعماق وجودش به نور اللَّه پرورش دهنده جهانيان روشن مىشود ، و رحمت عام و خاص او و مالكيتش در روز جزا را درك مىكند ، انسان به صورت يك فرد كامل از نظر عقيده در مىآيد ، اين عقيده عميق توحيدى نخستين ثمره اش از يك سو بنده خالص خدا بودن ، و از بندگى بتها و جباران و شهوات در آمدن ، و از سوى ديگر ، دست استمداد به ذات پاك او دراز كردن است .
در واقع آيات گذشته سخن از توحيد ذات و صفات مىگفت و در اينجا سخن از توحيد عبادت ، و توحيد افعال است .