و اين است رمز آزمايشهاى الهى .
قرآن مجيد به اين حقيقت در جاى ديگر تصريح كرده مىگويد وَلِيَبْتَلِيَ اللَّه ما فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ ما فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّه عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ : « او آنچه را شما در سينه داريد مىآزمايد تا دلهاى شما كاملا خالص گردد و او به همه اسرار درون شما آگاه است » ( آل عمران - 154 ) .
امير مؤمنان على ع تعريف بسيار پر معنى در زمينه فلسفه امتحانات الهى دارد مىفرمايد :
و ان كان سبحانه اعلم بهم من انفسهم و لكن لتظهر الافعال التي بها يستحق الثواب و العقاب :
« گرچه خداوند به روحيات بندگانش از خودشان آگاهتر است ولى آنها را امتحان مىكند تا كارهاى خوب و بد كه معيار پاداش و كيفر است از آنها ظاهر گردد » ( 1 ) .
يعنى صفات درونى انسان به تنهايى نمىتواند معيارى براى ثواب و عقاب گردد مگر آن زمانى كه در لابلاى اعمال انسان خودنمايى كند ، خداوند بندگان را مىآزمايد تا آنچه در درون دارند در عمل آشكار كنند ، استعدادها را از قوه به فعل برسانند و مستحق پاداش و كيفر او گردند .
اگر آزمايش الهى نبود اين استعدادها شكوفا نمىشد و درخت وجود انسان ميوههاى اعمال بر شاخسارش نمايان نمىگشت و اين است فلسفه آزمايش الهى در منطق اسلام .
2 - آزمايش خدا همگانى است
از آنجا كه نظام حيات در جهان هستى نظام تكامل و پرورش است و تمامى موجودات زنده مسير تكامل را مىپيمايند ، حتى درختان استعدادهاى نهفته خود را با ميوه بروز مىدهند همه مردم از انبياء گرفته تا ديگران طبق اين قانون عمومى
هامش
( 1 ) نهج البلاغه كلمات قصار جمله 93 .