2 - امت اسلامى يك امت ميانه
كلمه « وسط » در لغت هم به معنى حد متوسط در ميان دو چيز آمده ، و هم به معنى جالب و زيبا و عالى و شريف ، و اين هر دو ظاهرا به يك حقيقت باز مىگردد زيرا معمولا شرافت و زيبايى در آن است كه چيزى از افراط و تفريط دور باشد و در حد اعتدال قرار گيرد .
چه تعبير جالبى در اينجا قرآن در باره امت اسلامى كرده است ، آنها را يك امت ميانه و معتدل ناميده .
معتدل از « نظر عقيده » كه نه راه « غلو » را مىپيمايند و نه راه « تقصير و شرك » ، نه طرفدار « جبرند » و نه « تفويض » ، نه در باره صفات خدا معتقد به « تشبيهند » و نه « تعطيل » .
معتدل از نظر ارزشهاى معنوى و مادى ، نه به كلى در جهان ماده فرو مىروند كه معنويت به فراموشى سپرده شود ، و نه آن چنان در عالم معنى فرو مىروند كه از جهان ماده به كلى بى خبر گردند ، نه همچون گروه عظيمى از يهود جز گرايش مادى چيزى را نشناسند و نه همچون راهبان مسيحى به كلى ترك دنيا گويند .
معتدل از نظر علم و دانش ، نه آن چنان بر دانستههاى خود جمود دارند كه علوم ديگران را پذيرا نشوند ، و نه آن گونه خود باختهاند كه به دنبال هر صدايى برخيزند .
معتدل از نظر روابط اجتماعى ، نه اطراف خود حصارى مىكشند كه از جهانيان به كلى جدا شوند ، و نه اصالت و استقلال خود را از دست مىدهند كه همچون غربزدگان و شرقزدگان در اين ملت و آن امت ذوب شوند ! .
معتدل از نظر شيوههاى اخلاقى ، از نظر عبادت ، از نظر تفكر و خلاصه معتدل در تمام جهات زندگى و حيات .