آيه بعد دو دستور سازنده مهم به مؤمنان مىدهد يكى در مورد نماز كه رابطه محكمى ميان انسان و خدا ايجاد مىكند و ديگرى در مورد زكات كه رمز همبستگيهاى اجتماعى است و اين هر دو براى پيروزى بر دشمن لازم است ، مىگويد :
« نماز را بر پا داريد و زكات را ادا كنيد » و با اين دو وسيله روح و جسم خود را نيرومند سازيد ( * ( وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ ) * ) .
سپس اضافه مىكند : تصور نكنيد كارهاى نيكى را كه انجام مىدهيد و اموالى را كه در راه خدا انفاق مىكنيد از بين مىرود ، نه « آنچه از نيكيها از پيش مىفرستيد آنها را نزد خدا ( در سراى ديگر ) خواهيد يافت » ( * ( وَما تُقَدِّمُوا لأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوه عِنْدَ اللَّه ) * ) .
« خداوند به تمام اعمال شما بصير است » ( * ( إِنَّ اللَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ) * ) .
او بطور دقيق مىداند كدام عمل را بخاطر او انجام دادهايد و كدام يك را براى غير او .
نكتهها :
1 - و « اصفحوا » از ماده « صفح » در اصل به معنى دامنه كوه ، پهنى شمشير ، و يا صفحه صورت است ، و اين جمله معمولا به معنى روى گرداندن و صرف نظر كردن به كار مىرود ، و با قرينه جمله « فاعفوا » معلوم مىشود كه اين روى بر گرداندن به خاطر قهر و بى اعتنايى نيست بلكه به خاطر گذشت بزرگوارانه است .
ضمنا اين دو تعبير نشان مىدهد كه مسلمانان حتى در آن زمان آن قدر قوت و قدرت داشتند كه عفو و گذشت نكنند و به مقابله با دشمنان بپردازند ، ولى براى اينكه دشمن اگر قابل اصلاح است اصلاح شود ، نخست دستور به عفو و گذشت مىدهد ، و به تعبير ديگر در برابر دشمن هرگز نبايد خشونت ، نخستين