هم ممكن است داشته باشد ؟ در آيات بالا اشاره اى به آن نشده ، و لذا بعضى معتقدند اثر سحر تنها در جنبههاى روانى است .
نكته ديگرى كه در اينجا تذكر آن لازم است اينكه : به نظر مىرسد قسمت قابل توجهى از سحرها بوسيله استفاده از خواص شيميايى و فيزيكى به عنوان اغفال مردم ساده لوح انجام مىشده است .
مثلا در تاريخ ساحران زمان موسى ع مىخوانيم كه آنها درون ريسمانها و عصاهاى خويش مقدارى مواد شيميايى مخصوص ( احتمالا جيوه و مانند آن ) قرار داده بودند كه پس از تابش آفتاب ، و يا بر اثر وسائل حرارتى كه در زير آن تعبيه كرده بودند ، به حركت در آمدند ، و تماشا كنندگان خيال مىكردند آنها زنده شدهاند .
اين گونه سحرها حتى در زمان ما نيز كمياب نيست .
سحر از نظر اسلام
در اين مورد فقهاى اسلام همه مىگويند ياد گرفتن و انجام اعمال سحر و جادوگرى حرام است .
در اين قسمت احاديثى از پيشوايان بزرگ اسلام رسيده است كه در كتابهاى معتبر ما نقل گرديده ، از جمله اينكه :
على ع مىفرمايد : « من تعلم شيئا من السحر قليلا او كثيرا فقد كفر و كان آخر عهده بربه . . . » ( 1 ) « كسى كه سحر بياموزد ، كم يا زياد ، كافر شده است ، و رابطه او با خداوند به كلى قطع مىشود . . . » .
اما همانطور كه گفتيم چنانچه ياد گرفتن آن به منظور ابطال سحر ساحران باشد اشكالى ندارد ، بلكه گاهى به عنوان واجب كفايى مىبايست عده اى سحر را
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه باب 25 من ابواب ما يكتسب به حديث 7 .