عوام يهود كه تا آن زمان كم و بيش صفات واقعى او را شنيده بودند ، از علماى خود مىپرسيدند آيا اين همان پيامبر موعود نيست كه بشارت ظهور او را مىداديد ؟
آنها آيات تحريف شده تورات را بر آنها مىخواندند تا به اين وسيله قانع شوند ( 1 ) .
تفسير : نقشههاى يهود براى استثمار عوام !
در تعقيب آيات گذشته پيرامون خلافكاريهاى يهود ، آيات مورد بحث ، جمعيت آنها را به دو گروه مشخص تقسيم مىكند : « عوام » و « دانشمندان حيله گر » ( البته اقليتى از دانشمندان آنها بودند كه ايمان آوردند و حق را پذيرا شدند و به صفوف مسلمانان پيوستند ) .
مىگويد : « گروهى از آنها افرادى هستند كه از دانش بهره اى ندارند ، و از كتاب خدا جز يك مشت خيالات و آرزوها نمىدانند ، و تنها به پندارهايشان دل بستهاند » ( * ( وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلَّا أَمانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ ) * ) .
« اميون » جمع « امى » در اينجا به معنى « درس نخوانده » است ، يعنى به همان حالتى كه از مادر متولد شده باقى مانده و مكتب و استادى را نديده است ، و يا به خاطر اينكه جمعى از مادران روى علاقههاى جاهلانه فرزندان خود را از خود جدا نمىكردند و اجازه نمىدادند به مكتب بروند » ( 2 ) .
« امانى » جمع « امنية » به معنى آرزو است ، و در اينجا ممكن است اشاره به پندارها و امتيازات موهومى باشد كه يهود براى خود قائل بودند ، از جمله
هامش
( 1 ) اين شان نزول به طور اجمال در تفسير مجمع البيان در ذيل آيه مورد بحث ، و بطور تفصيل در آيات مناسب ديگر آمده است .
( 2 ) پيرامون معنى « امى » به طور مشروحتر در جلد ششم صفحه 396 بحث شده است ( ذيل آيه 157 اعراف ) .