4 - شرائط گوناگون شفاعت .
خلاصه اينكه آيات شفاعت به خوبى نشان مىدهد كه مساله شفاعت از نظر منطق اسلام يك موضوع بى قيد و شرط نيست بلكه قيود و شرايطى ، از نظر جرمى كه در باره آن شفاعت مىشود از يك سو ، شخص شفاعت شونده از سوى ديگر ، و شخص شفاعت كننده از سوى سوم دارد كه چهره اصلى شفاعت و فلسفه آن را روشن مىسازد .
مثلا گناهانى همانند ظلم و ستم بطور كلى از دايره شفاعت بيرون شمرده شده و قرآن مىگويد : ظالمان « شفيع مطاعى » ندارند ! و اگر ظلم را به معنى وسيع كلمه - آن چنان كه در بعضى از احاديث بعدا خواهد آمد - تفسير كنيم شفاعت منحصر به مجرمانى خواهد بود كه از كار خود نادمند و پشيمان ، و در مسير جبران و اصلاحند ، و در اين صورت شفاعت پشتوانه اى خواهد بود براى توبه و ندامت از گناه ( و اينكه بعضى تصور مىكنند با وجود ندامت و توبه نيازى به شفاعت نيست اشتباهى است كه پاسخ آن را به زودى خواهيم داد ) .
از طرف ديگر طبق آيه « 28 سوره انبياء » تنها كسانى مشمول بخشودگى از طريق شفاعت مىشوند كه به مقام « ارتضاء » رسيدهاند و طبق آيه 87 مريم داراى « عهد الهى » هستند .
اين دو عنوان همان گونه كه از مفهوم لغوى آنها ، و از رواياتى كه در تفسير اين آيات وارد شده ، استفاده مىشود به معنى ايمان به خدا و حساب و ميزان و پاداش و كيفر و اعتراف به حسنات و سيئات « نيكى اعمال نيك و بدى اعمال بد » و گواهى به درستى تمام مقرراتى است كه از سوى خدا نازل شده ، ايمانى كه در فكر و سپس در زندگى آدمى انعكاس يابد ، و نشانه اش اين است كه خود را از صفت ظالمان طغيانگر كه هيچ اصل مقدسى را به رسميت نمىشناسند بيرون آورد و به تجديد نظر در برنامههاى خود وادارد .