كه بعضى دشمن ديگرى خواهيد بود ، و براى شما تا مدت معينى در زمين قرارگاه و وسيله بهره بردارى است .
تفسير :
آدم در بهشت
قرآن در تعقيب بحثهاى گذشته پيرامون مقام و عظمت انسان به فصل ديگرى از اين بحث پرداخته ، نخست چنين مىگويد : « بخاطر بياوريد هنگامى را كه به فرشتگان گفتيم براى آدم سجده و خضوع كنيد » ( * ( وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ ) * ) .
« آنها همگى سجده كردند جز ابليس كه سر باز زد و تكبر ورزيد » ( * ( فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى وَاسْتَكْبَرَ ) * ) .
آرى او استكبار كرد « و بخاطر همين استكبار و نافرمانى از كافران شد » ( * ( وَكانَ مِنَ الْكافِرِينَ ) * ) .
گر چه در آغاز چنين به نظر مىآيد كه مساله سجده بر آدم بعد از آزمايش فرشتگان و تعليم اسماء بوده ، ولى دقت در آيات ديگر قرآن نشان مىدهد كه اين موضوع بلافاصله بعد از آفرينش انسان و تكامل خلقت او و قبل از آزمايش فرشتگان بوده است .
در سوره حجر آيه 29 مىخوانيم : « فَإِذا سَوَّيْتُه وَنَفَخْتُ فِيه مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَه ساجِدِينَ » « هنگامى كه آفرينش آدم را نظام بخشيدم و از روح خودم ( روح شايسته اى كه مخلوق من بود ) در آن دميدم براى او سجده كنيد » .
همين معنى در سوره « ص » آيه 72 نيز آمده است ( 1 ) .
گواه ديگر اين موضوع اين است كه اگر دستور سجده بعد از روشن شدن مقام آدم بود چندان افتخارى براى ملائكه محسوب نمىشد ، زيرا در آن هنگام مقام
هامش
( 1 ) « آلوسى » در تفسير « روح المعانى » و « فخر رازى » در « تفسير كبير » نيز به اين معنى اشاره كردهاند .