ولى همان گونه كه بيمارى قلبى را هر چند پنهان است نمىتوان به كلى مخفى كرد بلكه نشانههاى آن در چهره انسان و تمام اعضاى بدن آشكار مىشود ، بيمارى نفاق نيز همين گونه است كه با تظاهرات مختلف قابل شناخت مىباشد .
در تفسير نمونه ذيل آيات 141 تا 143 سوره نساء نيز درباره « صفات منافقان » بحث كردهايم ( جلد چهارم صفحه 174 تا 178 ) .
و نيز در ذيل آيات 49 تا 57 سوره توبه بحث مشروحى در اين زمينه داريم ( تفسير نمونه جلد 7 صفحه 438 تا 450 ) .
در سوره توبه ذيل آيات 62 تا 85 نيز بحثهاى فراوانى در اين زمينه مطالعه خواهيد فرمود ( تفسير نمونه جلد هشتم صفحه 19 تا 72 ) .
3 - وسعت معنى نفاق
- گرچه نفاق به مفهوم خاصش ، صفت افراد بىايمانى است كه ظاهرا در صف مسلمانانند ، اما باطنا دل در گرو كفر دارند ، ولى نفاق معنى وسيعى دارد كه هر گونه دوگانگى ظاهر و باطن ، گفتار و عمل را شامل مىشود هر چند در افراد مؤمن باشد كه ما از آن به عنوان « رگههاى نفاق » نام مىبريم .
مثلا در حديثى مىخوانيم :
ثلاث من كن فيه كان منافقا و ان صام و صلى و زعم انه مسلم ، من اذا ائتمن خان ، و اذا حدث كذب ، و اذا وعد اخلف :
« سه صفت است در هر كس باشد منافق است هر چند روزه بگيرد و نماز بخواند و خود را مسلمان بداند : كسى كه در امانت خيانت مىكند ، و كسى كه به هنگام سخن گفتن دروغ مىگويد ، و كسى كه وعده مىدهد و خلف وعده مىكند » ( 1 ) .
مسلما اين گونه افراد منافق به معنى خاص نيستند ، ولى رگه هايى از نفاق در وجود آنها هست ، مخصوصا درباره رياكاران از امام صادق ع مىخوانيم
هامش
( 1 ) سفينة البحار ج 2 صفحه 605 .