مذهبى و غير مذهبى است . جمله چنين است : « پيش راندنهاى عظيم دسته جمعى ، امور بشرى را اداره مىكنند و در يك موقع معين به حالت منطقى ، يعنى به تعادل ، يعنى به عدل سوقشان مىدهند ، نيرويى مركب از زمين و آسمان ( طبيعت و ماوراى طبيعت ) از بشريت حاصل مىشود . و بر او حكمفرمايى مىكند ، اين نيرو يك نشان دهندهء معجزات است . و مىتوان منتظر بود كه اين قدرت اسرار آميز ترقى در يك روز زيبا ، شرق و غرب [ يعنى اختلافات تفرقه انگيز انسان و انسانيت را ] در قعر يك گور مواجه سازد [ يعنى اختلافات بىاساس را از بين ببرد . ] و امامان را با بناپارت در داخل هرم بزرگ به مكالمه وادارد . در انتظار آن روز ، تأملى ، ترددى ، دوران توقفى در پيشرفت روز افزون عقول نيست . » [ بينوايان - ويكتور هوگو - ج 2 ص 337 و 338 ] در جملاتى پيش از عبارات فوق چنين آمده است : « ترقى به طور كلى در طريق حل اين مسئله مىكوشد .
مولوى چه زيبا مىگويد :
مىبده اى ساقى آخر زمان
اى ربوده عقلهاى مردمان
خاكيان زين باده بر گردون زنند
اى مىتو نردبان آسمان
بشكن از زندان در و ديوار را
وارهان جان را ز زندان غمان
ترك ساقى گشت و در ده كس نماند
گرگ ماند و گوسفند و تركمان
[ ديوان شمس تبريزى ] « يك روز حيرت همه را فرا خواهد گرفت - چون نوع بشر بالا مىرود ، بالتبع قشرهاى ته مانده نيز از منطقهء فلاكت بيرون مىآيند - محو بينوايى با يك ارتفاع سادهء سطح صورت خواهد گرفت ، هر كس در اين راه حل متبرك شبهه كند خطا كار است » ( ص 337 ) اين عبارات را هم مورد دقت قرار بدهيم : « آيا آينده خواهد رسيد به نظر