زمين را با عدل و داد پر خواهد كرد . فلاسفه گفتهاند : مراد امام عليه السلام انسان عارف است . و معتزله گفتهاند : مقصود امام عليه السلام عالم به عدالت و توحيد است و آنان چنين گمان كردهاند كه خداوند امت اسلامى را از گروهى از مردان با ايمان كه عالم به توحيد و عدل مىباشند ، خالى نمىگذارد . و تحقق اجماع به اعتبار حجت قول اين علما مىباشد و به اين جهت كه شناخت عين اين انسانهاى وارسته بسيار دشوار است ، لذا اجماع جميع آنان حجت تلقى مىشود . شارح معتزلى ( ابن ابى الحديد ) بعد از نقل اين اقوال مىگويد و بعيد نيست كه مقصود امير المؤمنين عليه السلام امام قائم ( ع ) از آل محمد ( ص ) در آخر الزمان باشد در آن موقع كه خداوند او را خواهد آفريد اگر چه در اين زمان وجود ندارد و در سخن پيامبر ( يا در علم كلام ) چيزى وجود ندارد كه دلالت به وجود او در اين زمان داشته باشد . در بارهء ظهور و قيام آن حضرت همهء فرقهها و مذاهب اسلامى اتفاق نظر دارند به اين كه دنيا و پديده تكليف به پايان نمىرسد مگر با وجود او . سپس مرحوم محقق خويى مىگويد : مىگويم اين كه مىگويد : منظور امام حضرت مهدى ( ع ) است ، بعيد نيست همانطور باشد كه مىگويد ، زيرا آن حضرت با آن صفات موصوف و مظهر آنها است . سپس مرحوم محقق خويى براى اثبات نظريهء شيعه اماميه كه مىگويد : آن حضرت ( ع ) متولد شده و تا ظهور در جامع بشرى زنده بوده و آن موقع قيام به عدل و داد خواهد فرمود ، دلايلى مىآورد .
در سخنان امير المؤمنين عليه السلام در خطبهء صدم ، بحث مختصرى در بارهء حضرت مهدى محمد بن الحسن العسكرى عجل اللَّه فرجه الشريف مطرح نموديم و در آن جا وعده كرديم انشاء اللَّه در ساحت اين مجلدات از مسائل مربوط به دولت جهانى كه جهان در انتظار آن است . . . مشروحا بحث خواهيم كرد . اينك با عنايات خداوندى به اين مبحث بسيار با اهميت مىپردازيم :
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 271
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٧١