لها فهي عند نفسه ضالَّته الَّتي يطلبها ، و حاجته الَّتي يسأل عنها . . . ( آن انسان كامل و وارسته سپرى از حكمت پوشيد و جميع آداب حكمت را فراگرفت - از روى آوردن به آن و تحصيل معرفت و اشتغال به علم و عمل به آن . حكمت را براى نفس خويشتن همان گمشده اى تلقى كرد كه آن را مىجست و نيازى براى خويشتن مىدانست كه آن را طلب مىكرد . . . )
كيست اين انسان وارسته و كامل
مفسران نهج البلاغه در تعيين اين شخص اختلاف نظر دارند . مقدمتا بايد در نظر گرفت : تقطيع مرحوم سيد رضى قدس سره در اين مورد از جملات خطبهء مباركه كه باعث اختلاف نظر شده است ، نابجا بوده است و كاش سيد رحمة اللَّه عليه اين كار را انجام نمىداد . به هر حال بهترين توضيحى كه در نقل نظريات و در آنچه كه احتمال آن در عبارت قوىتر است ، محقق مرحوم حاج ميرزا حبيب الله هاشمى خويى داده است .
اين محقق مىگويد « علامه مجلسى مىگويد : جمله مورد بحث اشاره است به حضرت قائم عليه السلام و شارح معتزلى ( ابن ابى الحديد ) اين نظريه را از شيعه اماميه نقل كرده است و صوفيه مىگويند : مقصود امير المؤمنين عليه السلام ، ولى خدا در روى زمين است در نظر آنان دنيا از ابدال و اولياء خالى نيست . » [ اين مطلب در كتاب مثنوى چنين آمده است :
پس به هر دورى وليّى قائم است
آزمايش تا قيامت دائم است ]
البته اين كه همواره در روى زمين انسانها وارسته اى وجود دارند ، صحيح است ، ولى حضرت مهدى قائم عجل اللَّه فرجه دوازدهمين امام فرزند امام حسن عسكرى سلام اللَّه عليه يك شخص معين و ولى اللَّه اعظم است كه مطابق روايات فوق متواتر از شيعه و سنّى در موقعى كه روى زمين پر از ظلم و جور خواهد بود ، ظهور فرموده و روى