يعنى مجرد مشتى مواد جامد توانايى استعداد آن همه عظمت و قداست را ندارد ، زيرا بديهى است كه منظور از آسمانها ابعاد مادى آنها نيست ، بلكه حقيقتى پشت ظواهر مادى آنها است ، مانند حقيقت روح آدمى كه پشت بعد جسمانى او است . جملات بعدى امير المؤمنين عليه السلام تا جملهء « و ما تحمل الانثى فى بطنها » مربوط به فراگيرى و احاطه مطلق علم خداونديست به تمامى اشياء كه از نهاد مخفى كوچكترين ذرات گرفته تأكل مجموعى كيهان ، از يك سرانگشت انسان گرفته تا تمامى اجزاء مادى برونى و درونى و استعدادهاى مغزى و روانى و جميع پديدهها و فعاليتهاى مربوط به آنها معلوم تفصيلى علم خداونديست .
25 - و الحمد للَّه الكائن قبل أن يكون كرسيّ أو عرش أو سماء أو أرض ، أو جانّ أو إنس ( و ستايش خداى راست كه پيش از آن كه كرسى ، عرش ، آسمان ، زمين يا جن و انسى پا به عرصه وجود بگذارند ، وجود داشت )
خداوند ذوالجلال وجود داشت پيش از آن كه چيزى پا به عرصه هستى گذارد .
دريافت و تصور اين دو مسئله كه خداوند چگونه پيش از همهء كائنات وجود داشت و چگونه موجودات عالم هستى را بىسابقهء وجودى آفريده است ، قدرى مشكل به نظر مىآيد ، ولى با كمى انديشه روشن مىشود كه هر دو مسئله قابل تصور و دريافت است .
براى حل اين دو مشكل حتما مراجعه فرماييد به مجلد دوم از همين ترجمه و تفسير از ص 84 تا ص 94 .
26 - لا يدرك بوهم ، و لا يقدّر بفهم ( خداوند سبحان با وهم درك نمىشود و با فهم اندازه گيرى نمىگردد . . . )
رحم فرما بر قصور فهمها
اى وراى فهمها و وهمها
( 1 )
هامش
( 1 ) . مثنوى دفتر ششم ، خنديدن جهود و پنداشتن آن كه . . . ص 368 ، سطر 36 .