تفسير عمومى خطبهء صد و شصت و سوم
2 ، 3 - الحمد للَّه خالق العباد ، و ساطح المهاد ، و مسيل الوهاد ، و مخصب النّجاد . ( ستايش مر خداى راست آفرينندهء بندگان و گسترانندهء عرصههاى زمين ، و به جريان اندازندهء آبها در پستىها و درهها و رويانندهء گياهان . )
خداوند براى خلقت اشياء هيچ نيازى به قرار دادن وسائط ندارد
خلقت آسمانها و زمين [ يا زمينها ] با آن همه موجودات و قوانين و جرياناتى كه دارند ، مستند به قدرت و حكمت و اراده و مشيت خداوند سبحان است و هيچ نيازى به قرار دادن مستند به قدرت و حكمت و اراده و مشيت خداوند سبحان است و هيچ نيازى به قرار دادن وسائط به عنوان اصول و مبادى ازلى و غير ذلك ، ندارد لذا عقيده وساطت عقول عشره و قدماى ديگر مانند هيولى ، مادّه و صورت و نفس ثابت نشده است امير المؤمنين ( ع ) در جملات بعدى اين خطبه صريحا مىفرمايد : لم يخلق الأشياء من أصول أزليّة . . . ( خداوند اشياء را از اصول و ريشههاى ازلى نيافريده است . ) لزوم وساطت در امر خلقت از ديدگاه فيلسوفان و متكلمان مورد اختلاف نظر است . آنچه كه در ريشه يا بى