دلسوزى چاره اى نداشتند آن گاه سپاهيان خونخوار با دست پر و كامياب برگشتهاند نه زخمى بر يكى از آنان وارد شده و نه خونى از آنان ريخته شده است . اگر پس از چنين حادثهء [ دلخراش ] مردى مسلمان از شدت تأسف بميرد مورد ملامت نخواهد بود ، بلكه مرگ براى انسان مسلمان به جهت تأثر از اين حادثه در نظر من امريست شايسته و با مورد . شگفتا ، سوگند به خدا ، اجتماع اين قوم بر باطلشان و پراكندگى شما از حقتان ، قلب را مىميراند و اندوه را بر درون آدمى مىكشاند .
6 - خطبهء سى و چهارم - أيّها النّاس إنّ لى عليكم حقّا . . . حق زمامدار بر مردم و حق مردم بر زمامدار . ( اى مردم ، حقى من بر شما دارم و حقى شما بر من داريد . اما حق شما بر من : خيرخواهى و خير انديشى در بارهء شما است و تنظيم و فراوان نمودن بيتالمال براى تهيهء معيشت سالم براى شما و تصدى بر تعليم شما كه از جهل نجات پيدا كنيد و تأديب شما كه علم و تحوّل ( همهء سطوح شخصيت ) شما را در مسير كمال بسازد .
و امّا حق من بر شما : وفا به بيعتى است كه با من كرده و خيرخواهى و خيرانديشى در حضور و غياب و پاسخ مثبت در آن هنگام كه شما را بخوانم و اطاعت از من موقعى كه بشما دستور مىدهم .
7 - خطبهء سى و هفتم - ملاك حكومت احقاق حق براى ضعيف و قوى .
8 - خطبهء سى و نهم و شصت و نهم - عدم آمادگى جامعه براى اجراى حكومت حق و عدالت .
9 - خطبهء چهلم - همهء احكام و تكاليف فردى و اجتماعى از خدا است ، و جامعه به زمامدار نيازمند است .
10 - خطبهء چهل و سوم و پنجاه و چهارم - تحمل سياسى و مبارزهء بىامان با كفر و منحرفين
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 46
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٤٦