2 - انسان بدون ارتباط عينى با آنچه كه آن را اكتشاف مىكند ، ارتباط علمى برقرار مىكند ، زيرا قطعى است كه حقيقتى كه به وسيلهء يك انسان كشف مىشود ، از عدم محض ( نيستى مطلق ) به وجود نمىآيد . و همچنين نمىتوان گفت : اكتشاف در همهء موارد عبارتست از محصول ( سنتز ) جديد واحدهايى از شناخته شدهها كه در مغز يك انسان متفكر به وجود مىآيد ، زيرا در هر علمى و هنر و صنعتى كه تصور شود ، واحدهاى انفرادى شناخته شده اى وجود دارد كه فقط در مغز اشخاصى معدود مىتواند مقدمه يا مقدماتى براى اكتشاف بوده باشد . و ضمنا بايد متوجه شويم كه آن واحد چه به شكل مقدمه و چه به عنوان انگيزهء حصول اكتشاف ، با ارتباط و اتصّال مستقيم با حقيقت كشف شدهء جديد به وجود نمىآيد ، حتّى گاهى همه معلومات مقدمه اى يا انگيزه اى در موقع بروز حقيقت جديد در عرصهء ذهن ، از قلمرو ذهن بر كنار مىگردد و آن شيء جديد بروز مىكند .
در اين مبحث ، مسائل متعددى وجود دارد كه در فلسفه و كلام مطرح مىگردد .
3 - همان گونه كه علم هندسه در مغز مهندس ، [ به ضميمهء هدفگيرى و ارادهء او ] ، بدون احتياج به تحقق عينى هزاران ساختمان با نمودها و اشكال مختلف ، مىتواند در جهان خارجى تجلى يابد و هزاران ساختمان با انواع گوناگون را عينيت ببخشد ، علم خداوندى هم در يك مقام بسيار و الا ، بدون نياز به انتزاع يا صورت بردارى از معلومات عينى وجود داشته باشد . امير المؤمنين على عليه السلام در جملات بعدى دو صفت از صفات خداوندى را بيان مىفرمايد : يكى ، اين كه خداوند پرورنده است بدون نياز به ارتباط با موجودات عينى پرورده شده .
دوم ، او خالق همهء موجودات است بدون نياز به سابقهء مشاهدهء مخلوقات . او اداره
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 36
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٦