بالاخره با هدايت به حياتى كه قابل اسناد به خداوند مالك حيات و موت است ( 1 ) ، خود آن اصول و قواعد ، عامل محرك به حيات فوق مىباشد .
نتيجه دوم
- اصول و قواعد فقهى مزبور ، با هميارى اخلاق انسانى و الا است كه با انداختن نورافكن تكامل به حيات انسانى ، موجب مىشود ، فقه اسلامى را از هر دو امتياز « پيشرو » و « پيرو » برخوردار نمايد . پيشرو ، از آن جهت كه نيازهاى ثابت مادى انسانها را تضمين مىنمايد و هيچ كس و هيچ عاملى نمىتواند در آن تغييرى ايجاد كند . پيرو ، از آن جهت كه باز شدن سطوح و ابعاد انسانى را با بروز موضوعات و پديدههاى جديد در ارتباط با طبيعت و برخوردارى از كشاورزى و صنعت ، و بازرگانى و صدها فعاليت براى تنظيم شئون زندگى دنيوى و اخروى را كاملا مىپذيرد و هيچگونه مانعى از گسترش و تنوع آنها ايجاد نمىكند ، و اختيار به وجود آوردن و انتخاب آنها را به دست خود انسان مىسپارد مگر در مواردى كه به حيات پويا و هدفدار آدمى اخلال وارد كند ، مانند ايجاد مواد مخدر ، و عوامل سلطه گريهاى غير قانونى و تهيهء وسائل افراط در شهوات و آماده كردن جو جامعه براى مفاسد اخلاقى كه به احساس پوچى در زندگى منتهى مىگردد .
حاكميت و حكم در قرآن
براى اثبات اين حقيقت كه دين الهى از سياست و حكم و ديگر شئون زندگى دنيوى انسانها جدا نيست ، يك بررسى و تحقيق در بارهء « حكم » از ديدگاه قرآن ضرورى به نظر مىرسد .
سيد مرتضى زبيدى كه از بزرگترين لغت دانان محسوب مىگردد در توضيح لغت « حكم » مطلب زير را مطرح نموده است :
هامش
( 1 ) . * ( قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيايَ وَمَماتِي لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * ( بگو قطعا نماز و عبادات و زندگى و مرگ من از آن خداوند پروردگار عالميان است . ) الانعام 6 آيهء 162 .