23 - اصل عدم تسلط كسى بر كس ديگر است مگر به جهت علتى كه دليل آن را ثابت كند ، مانند تسلط ولى بر صغير . يا ولايت پيشواى الهى .
24 - امام ولىّ هر كسى است كه ولى ندارد . الامام ولىّ من لا ولىّ له 25 - اسلام هر آنچه را كه پيش از اسلام مورد عمل بوده است بازخواست نمىكند .
ألأسلام يجبّ ما قبله 26 - شروط مشروعه لازم الوفاء است . المسلمون عند شروطهم الَّا ما خالف الكتاب أو السّنّة 27 - در ترديد براى موارد ابهام كه هيچ دليلى بر تعيين يكى از آنها وجود ندارد ، از اصل قرعه استفاده مىشود .
القرعة فى كلّ امر مشكل 28 - اصل بقاء هر حكم ، يا موضوعى است كه قبلا وجود داشته است و يا فعلا بقاء آن مشكوك است . استصحاب 29 - اصل اباحهء اشياء است . كلّ شيء مطلق حتّى يرد فيه النّهى 30 - اصل برائت ذمه از تكليف است .
31 - جهل مانع فعليت حكم است مگر جهل مستند به تقصير .
رفع عن أمّتى ما لا يعلمون 32 - اكراه و اجبار دافع حكم است . . . . و ما استكرهوا عليه 33 - اضطرار ، معاملات را باطل نمىكند اگر چه معاملهء اشخاص مضطر ، شديدا مكروه است .
سيجيء زمان . . . و يعاملون المضطرّين 34 - در اعمالى كه سبب به طور كامل موجب آنها بوده و دخالت كنندهء مستقيم مانند آلت بىاختيار در دست سبب بوده باشد ، عمل به سبب نسبت داده مىشود . العمل للسّبب عند ما كان المباشر كالالة المحضة .
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 130
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٣٠