نظرى بر مقدارى از تأليفات و تحقيقات مسلمين در مسائل سياسى
( 1 ) بسيار لازم است كه محققان در تاريخ سياسى جوامع ، يك بررسى ولو اجمالى و از جنبهء تاريخى در منابع و مفاهيم سياسى امتى بزرگ به نام اسلام و مسلمين داشته باشند . چرا كه امروزه بيش از يك ميليارد و دويست ميليون نفر از پنج و نيم ميليارد نفوس روى زمين را تشكيل مىدهند . اين كه بعضى از محققان و مترجمان تاريخ فلسفهء سياسى عذر مىآورند كه « منشأ فلسفه سياسى و منبع ظهور عقايد و افكار مربوط به حكومت و سياست و فلسفههاى سياسى عمده اى كه در جهان معاصر شايع مىباشد از يونان قديم است و از آنجا به روم و از روم به اروپاى قرون وسطى به ارث منتقل گشته تا به زمان معاصر رسيده و در تمام جهان شايع گشته است . » ( 2 ) اگر مقصودشان اين است كه در فلسفه سياسى اسلام كتابى نوشته نشده است ، قطعا صحيح نيست . زيرا دو نوع تحقيق در فلسفهء سياسى اسلام داريم :
نوع يكم
اغلب فقهاء و فلاسفه و حكماى اسلام ، در تحقيقات خود قسمت بسيار مهمى را به حكمت عملى اختصاص مىدهند كه قسمت اساسى آن ، سياست مدن ناميده مىشود ، شهيد اول ( محمد بن جمال الدين مكى ) ابواب فقه را به چهار قسمت تقسيم مىكند : 1 . عبادات ، 2 . عقود ، 3 . ايقاعات ، 4 . سياسات ، مسلم است كه شهيد اول ، فقه از ديدگاه همهء فقهاء را تقسيم به اقسام مزبور نموده است نه از نظر خاص خويش . ( 3 )
هامش
( 1 ) . اين مبحث را در تفسير فرمان مبارك امير المؤمنين على ( ع ) به مالك اشتر نيز مطرح نمودهايم .
( 2 ) . تاريخ فلسفهء سياسى ، بهاء الدين پازارگاد ، ج 1 ، ص 175 .
( 3 ) . ذكرى الشيعة فى احكام الشريعة ، محمد بن مكَّى ، ص 6 .