8 - جان لاك 9 - منتسكيو 10 - توماس پين 11 - حقوق بشر در قوانين فرانسه 12 - كاترين حقوقدان آلمانى 13 - فرانسوا ژنى حقوقدان فرانسوى 14 - مبانى حقوق بشر از ديدگاه اسلام اگر نويسنده به ريشههاى حقوق بشر كه حقيقت مشترك در روابط انسانها است و از طرق گوناگون و شخصيتهاى مختلف ارائه شده است ، توجه پيدا مىكرد ، مسئله بسيار پراهميت « حقيقت و طرق مختلف آن » را با آن سادگى ابتدايى برگزار نمىكرد . همچنين است حقايق مشترك كه در فرهنگ و اخلاقيات مشترك بشرى وجود دارد و از قديمترين تاريخ ، تاكنون « حيات معقول » انسانها بر مبناى آنها استوار شده است . به عنوان مثال بشر از هر راهى كه در ارتباط با همنوعان خود پيش بگيرد ، مىداند و مىپذيرد كه « لزوم پرداخت ارزش كار و كالاى مفيد حقيقت است » .
« ممنوعيت تعدى و تجاوز و ظلم در هر موقعيت و با هر استدلال و طريقى كه در نظر گرفته شود ، حقيقت است . » « قباحت و وقاحت حيله گرى و فريبكارى براى قرار دادن مردم در جهل ، و اغواى آنان ، حقيقت است » .
« ضرورت خيرانديشى و خيرخواهى از هر جهت و با هر راهى كه ممكن است ، حقيقت است » .
« تكاپو براى رشد فكرى و بهداشت جسمانى و فرهنگ و الا ، حقيقت است » .
بشر از هر راه برود ، اگر خودكامگان و نادانان و غرضورزان بگذارند ، به اين حقايق
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 65
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٦٥