كند مانند اينست كه همه انسانها را احياء نموده است . ) آيا مورتى بتهاى بتپرستان را مىگويد آيا منظور وى ارباب انواع خيالى گذشتگان است آيا او مىخواهد خدايانى را كه طواغيت خودكامه قرون و اعصار براى تحميق و تسلط بر بينوايان و ضعفاء ساختهاند ، مورد انتقاد قرار بدهد كاش اين نويسنده بجاى چند صد جمله در اين كتاب يك جمله هم در تفسير معناى خدايان مىگفت و مغز جوانان را از اين جهت آمادهء فهم و درك حقايق مىنمود . اگر مقصود اين نويسنده خدايان فوق است ، كدامين عاقل آنها را به عنوان الوهيت و خداى واقعى پذيرفته است كه او اين همه حماسه براى نفى آنها در كتابهايش به راه انداخته و به عنوان يك مطلب جديد به افكار بشرى عرضه نموده است كاش در آن موقع انسان يا انسانهايى در نزد نويسنده بودند و مىگفتند : انرژى مغزى خود را در نفى اين خدايان خيالى مستهلك مساز ، عقلاى جامعهء بشرى روشنتر از آنند كه اين را ندانند ، جامعه از تو و امثال تو ارائه حل مشكلات و واقعيات را مطالبه مىكند . شايسته است كه اين گونه نويسندگان چند سطر محدود در بارهء خدا و صفات او و ارتباط او با هستى و دلائل بسيار متين و محكمى كه براى اثبات او اقامه شده است ، مىنوشتند ، سپس به عبارات افسونگرانه مىپرداختند .
5 - تعصباتمان - در اين مورد هم نويسنده مىبايست توضيحى مىداد كه منظور از تعصب چيست اگر منظور مقاومت و لجاجت و عناد در برابر قضاياى حق و با اساس و حتى قضايايى كه احتمال واقعيت دارد . رهايى از اين تعصب نه تنها امريست شايسته ، بلكه بدون آن هيچ انسانى به بلوغ عقلى و وجدانى نمىرسد . كاش اين نويسنده نگاهى به تاريخ معرفتى بشر كه پشت سر گذاشته مىانداخت و مىديد كه در اين موضوع رشد يافتگان بدون گرفتن قيافهء ابتكار چه گفته اند
سختگيرى و تعصب خامى است
تا جنينى كار خون آشامى است
مولوى