پاسخ - يك - آنچه كه موجب تمايلات تهاجمى افراد بشر به يكديگر مىباشد ، ريشهء اصلى آن در خودخواهىهاى حيوانى ما است كه هر حقيقت سازنده را براى ما وسيلهء تهاجم و تضادهاى كشنده مىنمايد . اگر گردانندگان جوامع بشرى اهميتى به زندگى مردم بدهند و معلمان و مربيان با تعليم و تربيت انسانها در مسير « حيات معقول » آنان ، تمايلات تهاجمى موجود در درون مردم را به تمايلات تعاونى و هماهنگى مبدل بسازند ، قطعى است كه حيات انسانها در وضعى كه در اين دوران ماشينى گرفتار آن شدهاند ، نجات پيدا خواهد كرد . بنا بر اين ، مورتى و امثال وى مقدارى دردهاى روبنايى را كه معلولند ، نه علل مانند عده اى از انسانهاى ديگر مورد توجه قرار دادهاند ، ولى نمىدانند يا نمىخواهند كه به جاى شمردن پشههاى مالاريا ، با تلاق توليد كنندهء آنها را پيدا كرده و راه نابود كردن آن را به جوامع عرضه كنند . علل اصلى و ريشهء اول اين نابسامانيها و اختلالات ، شكست انسانها و به زانو در آمدن آنان در برابر خودخواهىهايشان است كه آسانترين و كمخرجترين و همه جانبه ترين وسيله براى ريشهء دوم بدبختى و تيره روزيها است كه عبارتست از مرعوب شدن بينوايان و سلطه طواغيت خودكامهء روزگار ، نه آرمانها و ايده آلهاى اعلاى انسانى كه زير بناى آنها محبت واقعى همه افراد و اقوام و ملل به يكديگر است . در اينجا يك توضيح مختصر را ضرورى مىبينيم ، و آن اينست كه مورتى با كمال زيركى توأم با خاموش كردن وجدان علمى خود كه بدون آن ، هيچ حقيقت و ارزشى را نمىتوان به نظريات يك شخصيت در بارهء مسائل و علوم انسانى نسبت داد ( اگر چه آن شخصيت برجسته ترين و مشهورترين فيلسوف و دانشمند همه تاريخ بشرى بوده باشد ) مفاهيمى را پشت سر هم رديف كرده است كه به هيچ وجه براى استدلال او هماهنگى ندارند .
دقت فرماييد : « هر يك از ما مسئول هر جنگى هستيم كه اتفاق مىافتد ، به خاطر تمايلات تهاجمىاى كه در زندگى خود داريم . به خاطر ملىگرايىهايمان ، خود پسندىهايمان ، خدايانمان ،
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 53
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٥٣