خداوند مهلت مىدهد و تبهكاران به نهايت رسوايى مىرسند و دگرگونى آغاز مىگردد
بعضى از سطحىنگران از امثال جملهء اول ، چنين برداشت مىكنند كه خداوند زمان را براى تبهكاران طولانى مىكند و به آنان مهلت مىدهد كه آنان بر فساد و گناهان خود بيفزايند و در نتيجه گمان مىكنند خداوند متعال در گمراه ساختن بندگان خود ، دخالت مىورزد اينان غافلند از اين كه « لام » در ابيات عربى دو معنى دارد : معناى يكم هدف و غايت مقصود است . اين لام به سر هر جمله اى داخل شود ، اثبات مىكند كه غرض و هدف و غايت مقصود از جملهء قبلى همان است كه لام بر سر آن آمده است ، مانند اين كه به ديدار دوست مىروى و مىگويى : جئتك لأزورك ( آمدم تا با تو ديدار كنم ) يعنى غرض و هدف و غايت مقصود من ، از آمدن نزد تو ، ديدار تو مىباشد .
معناى دوم - لام عاقبت ( پايان ) است . يعنى مفاد كلمه اى كه اين لام بر سر آن آمده است ، از نظر زمانى پس از حادثهء قبلى مىآيد بدون رابطهء عليت و هدفى و غايى مانند لام در بيت زير
له ملك ينادى كلّ يوم
لدوا للموت و ابنوا للخراب
( براى خدا فرشته اى است كه هر روز به مردم ندا مىكند كه بزاييد براى مردن و آباد كنيد براى ويران شدن ) در صورتى كه قطعى است كه مقصد و هدف هيچكس از توليد فرزند ، مردن او نيست و مقصد و هدف هيچ كس از آباد كردن تخريب نمىباشد ، بلكه مقصود شاعر اينست كه به دنبال تولد ، مرگ مىرسد و پس از آبادى روزگار خرابى . مفسران آيهء شريفه * ( وَلا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لأَنْفُسِهِمْ ، إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَلَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ ) * ( 1 ) ( كسانى كه كفر ورزيدهاند گمان نكنند كه ما وسائل لذت و خودكامگىها را براى آنان آماده مىنماييم ، به سود و خير آنهاست ، جز اين نيست كه ما زمينه و
هامش
( 1 ) آل عمران آيه 178 .