باغها و سبزها در عين جان
بر برون عكسش چو در آب روان
آن خيال باغ شد اندر آب
كه كند از لطف آن آب اضطراب
باغها و ميوهها اندر دل است
عكس لطف آن بر اين آب و گل است
گر نبودى عكس ، آن سرو سرور
پس نخواندى ايزدش دار الغرور
اين غرور آنست يعنى اين خيال
هست از عكس دل و جان رجال
جمله مغروران بر اين عكس آمده
بر گمانى كاين بود جنتكده
مىگريزند از اصول باغها
بر خيالى مىكنند آن لاغها
چون كه خواب غفلت آيدشان بسر
راست بينند و چه سود است از نظر
باده در جوشش گداى جوش ماست
چرخ در گردش اسير هوش ماست
سه - جهانى با عظمتتر از جهان عينى در درون انسان نهفته است . اين مطلب از بيتى كه به امير المؤمنين عليه السلام منسوب است ، استفاده مىشود :
أ تزعم أنّك جرم صغير
و فيك انطوى العالم الأكبر
( آيا گمان مىكنى تو يك حبهء كوچكى هستى در حالى كه جهان بزرگتر در درون تو نهفته است ) بيت سوم از مولوى
( از خود اى جزوى ز كلها مختلط
فهم مىكن حالت هر منبسط )
قابل تطبيق به كلام امير المؤمنين عليه السلام است كه بالا آورديم . و بهر معنى كه اين رابطه را در نظر بگيريم ، فوق العاده با اهميت است . اصول ثابته اى كه از اين رابطه مىتوان استفاده كرد ، بسيار مهم است . از آن جمله : - اهميت دادن بسيار شديد به سرمايههاى درونى انسانى و شناخت آنها كه جامعترين آنها خودشناسى است . و اين اصل در منابع اسلامى سخت مورد تأكيد است ، تا آنجا كه از پيامبر اكرم نقل شده كه آن حضرت فرموده است : من عرف نفسه فقد عرف ربَّه
( هر كس خود را شناخت خدايش را شناخت )