بالاترين نمره را هم مىدهند همچنين اگر از اين منكران بخواهيد كه دليل شما براى نفى آن ذات اقدس ربوبى كه بزرگترين مغزها و دلهاى بشرى آن را دريافته است ، چيست براى شما هيچ پاسخى جز اين كه « من آن موجود را نمىبينم » ندارد . حقيقت اينست كه بشر در هيچ موقعيتى مانند اين موقعيت ، دچار فراموشكارى عمدى و ويرانگر نمىشود . زيرا با اين كه او به وجود روابط ضرورى حاكم در قوانين عالم هستى كه قابل ارتباط با حواس نيستند و در علوم بطور عام جلوه مىكنند ، با كمال قاطعيت معتقد است ، در اين مورد مىگويد : چون او را نمىبينم ، پس وجود ندارد اگر همين قضيه را كه منكر مىگويد : « خدا وجود ندارد » مورد تحليل قرار بدهد ، خواهد ديد كه آنچه را بعنوان خدا نفى مىكند ، اگر يك مفهوم ساختگى ذهن خود او و امثال او است ، تلاش و فعاليت مغزى براى نفى چنين مفهومى بيهوده ترين كاريست كه انجام داده است ، زيرا واقعيت نداشتن چنان مفهومى بقدرى بديهى است كه نيازى به قضيه سازى و استدلال و اثبات ندارد ، و اگر آنچه را كه بعنوان خدا نفى مىكند ، حقيقتى است كامل مطلق فوق وابستگىها ، بىنياز از علت ، فوق هر چيزى كه بعنوان مانع از وجود او تصور شود ، [ همان خدايى كه انبياء ، اولياء و حكماى بزرگ و فطرتهاى پاك آن را دريافتهاند ، ] محال است چنين مفهومى در درون كسى دريافت شود و بتواند در وجود آن ترديدى داشته باشد يا آن را منكر شود . لذا قاطعانه مىگوييم تاكنون هيچ منكر و مرتدّى در طول تاريخ پيدا نشده است بلكه نمىتواند پيدا شود كه مفهوم حقيقى خدا را دريافت نمايد و آن را مورد انكار يا ترديد قرار بدهد بدانجهت كه ما در اين مبحث در صدد تفصيل و تكميل و اثبات خدا نيستيم ، لذا تنها به ذكر اسامى براهينى كه براى اثبات خدا آورده شده و همهء آنها قانع كننده است ، قناعت مىكنيم : 1 - برهان عليت .
2 - برهان وابستگى آنچه كه عرضى است به ذات مستقل . 3 - برهان حركت . 4 - برهان احساس تكليف برين . 5 - برهان محال بودن دور و تسلسل . 6 - برهان وجوبى يا كمالى .
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 276
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٧٦