آن عده از احكام اسلامى كه زندگى با فرهنگ پويا و هدفدار را در مسير « حيات معقول » مطلوب معرفى مىكند ، احكام اوليه و ثابت مىباشند ، زيرا علَّت گرايش به چنان فرهنگ در انسان كاملًا ريشه دار است و كسانى كه چه در گذشته و چه در دوران معاصر فرهنگگرايى را از انسان منفى مىدانند ، يا معناى انسان را نمىفهمند و يا با مفهوم فرهنگ آشنايى ندارند .
فرهنگ از ديدگاه اسلام محصول زندگى با حيات شايسته و كرامت و آزادى مسئولانه و احساس برين تكليف است باضافهء اخلاق نيكوى فردى و جمعى و با يكرنگى عقل سليم و وجدان پاك و معرفت به آن چه كه در زندگى در دو قلمرو مزبور با آن ارتباط داريم .
منشأ احكام ثابت فرهنگ مزبور ، اشتياق جدى انسان به داشتن حيات شايسته است * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّه وَلِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ ) * [ الانفال آيه 24 ] ( اى مردمى كه ايمان آوردهايد ، استجابت كنيد ( بپذيريد ) دعوت خدا و رسول او را به آن چه كه براى شما حياتبخش مىباشد . ) و بديهى است كه ادامه و ادارهء حيات طبيعى محض احتياج به پذيرش دعوت انبياء ندارد ، زيرا انسان در اين حيات طبيعى مانند ديگر حيوانات است كه غرايز او باضافهء تفكرات و ديگر نيروهاى مغزى وى مىتوانند مديريت حيات طبيعى او را به عهده بگيرند ، پس واضح مىشود كه منظور « حيات معقول » ( حيات با فرهنگ پويا و هدفدار ) است . در آيهء ديگر چنين آمده است : * ( مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّه حَياةً طَيِّبَةً ) * [ النحل آيه 97 ] ( هر كسى از مرد يا زن عمل صالح انجام بدهد در حالى كه با ايمان است ، ما او را در زندگى به حياة طيّبه ( پاكيزه ) نائل مىسازيم . ) بديهى است كه اين حيات طيبه همان « حيات معقول » است كه پاسخگوى همهء نيازهاى معنوى آدمى است . باز مىفرمايد : * ( قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيايَ وَمَماتِي لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * [ الانعام آيه 162 ] ( به آنان بگو : نماز و عبادت و زندگى و مرگ
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 264
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٦٤