دستورى بود كه پيامبر اسلام در بارهء مردمى كه از آفريقا ربوده مىشدند و در كشورهاى ديگر بعنوان برده فروخته مىشدند ، صادر فرمود : لا عبوديّة لهؤلاء المختطفين ، و إنّهم أحرار مثل سائر الأحرار
( بردگى آن ربوده شدگان صحيح نيست ، و آنان همگى آزادند مانند ساير مردم آزاد . ) 10 - مقدارى از اساسىترين ماليات اسلامى را كه زكات ناميده مىشود ، براى آزاد ساختن بردهها مقرر نمود .
11 - اگر صاحب برده اى او را بيش از اندازه اذيت مىكرد ، محكوم به آزاد ساختن آن مىگشت . به همين جهت بود كه در زمان عمر بن عبد العزيز بردگى تقريباً ريشه كن شده بود ، زيرا در آن زمان مقدارى مال به بيت المال رسيد ، موردى براى مصرف آن پيدا نشد ، لذا پسر عبد العزيز دستور داد بردهها را جمعآورى نموده آنان را آزاد كنند و از آن برده هايى كه مسلمان نبودند تعهد گرفته مىشد كه ارتباط دوستى با مسلمين ( رابطهء ولايى ) داشته باشند . و بدين ترتيب آن عده احكام اوليه اى كه براى بردهها مقرر شده بود ، با منتفى شدن موضوع ( بردگى ) منتفى گشت .
ج - همچنان تغيير شرايط نيز مىتواند مانند دگرگونى وسائل و موضوعات موجب تحول يافتن احكام اوّليه باشد . بعنوان مثال افزايش جمعيت و گسترش بسيار زياد شهرنشينىها و پيچيدگى روابط موجب وضع مقرراتى اضافه بر شرائط شرعى مىگردد ، مانند احكام ثبت ازدواج و اسناد املاك و غير ذلك . در حقيقت هر كسى كه امروز ملكى را مورد خريد و فروش قرار مىدهد ، مىداند كه ملزم است آن را در دواير رسمى به ثبت برساند و در غير اين صورت دعاوى و مرافعات او رسماً مسموع نخواهد گشت .
نمونه اى از عمده ترين اصول ثابت كه منشأ احكام اوليه مىباشند ، بقرار زير است
:
ثابتها در ارتباط انسان با خويشتن « آن چنان كه هست »
انسان در هر حال كه باشد ، داراى ثابتهايى است . خواه به آنها آگاهى داشته باشد يا نه ،