آنها در ذهن ما است . ) و اين آشكار است . و لازمهء اين مطلب اينست كه اين كه خداوند بخواهد بيك چيز علم پيدا كند ، در حقيقت تحقق و ظهور آن چيز را مىخواهد . اين نظريه كه عده اى از متفكران اسلامى بيان كردهاند ، همان اشكال معروف را دارد كه گفته شده است : بدان جهت كه ارادهء خداوندى از صفات افعال است نه از صفات ذاتى ، بنا بر اين ، اگر علم خداوند مربوط به ارادهء او باشد ، چون اراده امرى است حادث ، پس علم خداوندى هم امرى حادث خواهد گشت در صورتى كه علم بارى تعالى مساوى و يا عين ذات اقدس او است . آنچه كه به نظر مىرسد ، اينست كه علم خداوندى عين ذات او است مانند قدرت او و اين علم با تعدد جلوه گاه هانه حادث مىشود و نه متغير . لذا اگر فرض شود كه اشياء و حوادث عالم هستى ، داراى اطوار و جرياناتى ديگر غير از اين وضع باشد ، مثلا حركت از آنها منتفى گردد ، قوانين جاريه در آنها ، غير از اين قوانين باشد ، با اين حال ، علم خداوندى تغيير پيدا نمىكند ، بلكه بروز اطوار و جريانات و موقعيتهاى ديگر جلوه گاههاى متنوعى را براى علم خداوندى ارائه مىدهند . همان گونه كه نقشهء يك ساختمان در ذهن مهندس يك نقشه است ، اگر آن نقشه در ماكت ( نمونه بسيار كوچك ) پياده كند ، همان علم به نقشه را نشان مىدهد كه در ذهن او است و اگر خود ساختمان بطور كامل ساخته شود باز همان علم به نقشه است در جلوه گاه ديگر .
فضيلت اهل بيت أين الَّذين زعموا أنّهم الرّاسخون فى العلم دوننا كذبا و بغيا علينا أن رفعنا الله و وضعهم و أعطانا و حرمهم ، و أدخلنا و أخرجهم . بنا يستعطى الهدى ، و يستجلى العمى
( كجا هستند كسانى كه گمان مىكنند كه آنان هستند كه در علم راسخاند نه ما - گمانى كه دروغ و تعدى بر حق ما است ، خداوند سبحان ما را بلند و آنها را پست قرار داده و براى ما عطا فرموده و آنان را محروم ساخته است و ما را به عالم حق و حقيقت داخل و آنان را خارج نموده است ، بوسيلهء ما هدايت از خدا التماس مىشود و ظلمت و تاريكى بر طرف مىگردد . )
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 152
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٥٢