كه ستارهاى به مركز زمين نزديكتر باشد ، حركت وى آهستهتر و به هر مقدارى كه دور تر باشد ، حركت وى سريعتر خواهد بود . چنان كه واقعيت هر جسم مدوّر متحرك به دور مركز خود ، نيز چنين است .
و روى همين اصل ، اين هيئت معتقد است كه سير شبانه روزى ثوابت سريعتر از سيارات است . « 1 »
2 . هيئت بطلميوس
بطلميوس ، « 2 » همان مؤلف مجسطى در يك قرن و نيم قبل از ميلاد بوده و خلاصهء نظريهء وى آن است كه : زمين كرهء ساكن و ثابتى در وسط بوده و مركز كرات ديگر است . سه چهارم سطح زمين را آب فراگرفته و مجموع آن را كرهء هوا احاطه كرده و كرهء هوا را هم كره آتش در بر گرفته و فلك قمر نيز كرهء آتش را در ميان دارد - فلك قمر ماه و ستارهاى ندارد - و سپس فلك عطارد ، فلك زهره ، فلك شمس ، فلك مريخ ، فلك مشترى ، فلك زحل ، هر كدام به ترتيب ، بر فلك قبلى احاطه دارد . و هر يك از آنها را ستارهاى هست كه بدان شناخته مىشوند !
هامش
( 1 ) . در اصطلاح علم هيئت ، به طور كلى اعم از قديم و جديد ، كليهء نجوم به دو قسمت معرفى شدهاند : سيارات و ثوابت . و در هيئت قديم سيارات هفت اختر بوده كه ابونصر فراهى همه را در يك بيت جمع نموده و آن اين است :قمر است و عطارد و زهره * شمس و مريخ و مشترى و زحلو در هيئت جديد آنچه كه تاكنون مسلم شده ده تاست :فلكان و عطارد و زهره * ارض و مريخ و مشترى و زحل
پس ارانوس و بعد از آن نپتون * پس پيلوتو ستارهء لاول
همگى دور شمس مىگردند * با نظامى متين ولا يختل . ( ف )( 2 ) . مشهور ميان قدما در ضبط بطلميوس ، مقدم داشتن ميم بر ياء است . ولى مردم عوام آن را بالعكس - بطليموس - مى گويند ، البته ضبط صحيح آن همان اولى است .