6 : نظرياتى دربارهءمسائل هيئت و اتفاق و اختلاف هيئتها
آنچه كه بين فلكىها و هيوىها و بلكه همهء مردم دربارهء مسائل فلكى مورد اتحاد و اتفاق است عبارت است از : وجود اجرام سماوى محسوس و طلوع و غروب روزانهء خورشيد و ماه و ستارهها و اشكال مختلف ماه و دورى و نزديكى خورشيد از شمال و جنوب زمين در طول سال ، و تغيير و تبديل اوضاع ثوابت كه در عرض سال به وقوع مىپيوندد . . . .
تنها اختلافى كه هست در مورد اسباب و علل حقيقى اين امور و تميز دادن بين خيالى يا حسى ، مجازى يا حقيقى اين عوامل و اسباب است . از دورانهاى گذشته ، حكما در اين موضوع اختلاف داشته و هر كدام راه و روش به خصوصى را پيش گرفته و هيئت و نظامى را پذيرفتهاند و آنچه كه در اين باره نقل شده ، شش هيئت است :
1 . هيئت ذيمقراطيس
خلاصهء اين هيئت ، چنان كه در مشهد الكائنات آمده ، آن است كه فضا مملو از هوا بوده و همهء ستارگان در هوا پراكندهاند و به هيچ جرمى متصل نبوده و تكيه ندارند و هر يك به متقضاى طبيعت خود به واسطهء جذب هوا حركت مىنمايند و به هر اندازه