2 : راه ترجيح يكى از متعارضين
عاقل كسى است كه به آنچه يقين كرده عمل كند - اگر عمل كردنى باشد - و يا به اعتقاد به آن قانع شود - اگر مسئله علمى باشد - و اين يقين و اعتقاد وى متزلزل نمىشود مگر آن كه سبب برتر و نيرومندترى در بين باشد كه يقين جديدى به جاى يقين قبلى بياورد !
مثلًا اگر شما با خبر دادن هزاران نفر ، يقين كنيد كه « زيد » وفات يافته است ، اين يقين با خبر دادن ده نفر به زنده بودن وى ، متزلزل نگشته و از بين نمىرود ، مگر آنكه گفتار ده نفر ، مقارن با شواهد نيرومندى باشد كه عقل آن را ترجيح بدهد ، پس عقل هميشه تابع و پيرو قوىترين اعتقادها و يقينهاست . چنان كه ضعيفترين و سستترين راهها را طرد مىكند !
اگر شما بشنويد كه كسى از حضرت موسى عليه السلام نقل مىكند كه وى جمع بين اضداد را صحيح مىدانست و از طرفى هم مىدانيد كه موسى عليه السلام پيامبر خداست و از خطا دور است و باز مىدانيد كه جمع بين اضداد محال است ، بدون شك آن خبر را اگر بتوانيد ، به معناى صحيحى حمل مىكنيد و اگر اين حمل ، مشكل و بعيد باشد ، گوينده را تكذيب مىنماييد و يا براى اصلاح كار ، به اقدام ديگرى دست مىزنيد و چون شما به رسالت موسى عليه السلام و عدم امكان اجتماع ضدين يقين داريد و اين دو نيرومندتر از اعتقاد به صدور اين خبر از موسى عليه السلام و يا اعتماد به ظاهر آن خبر است ، هرگز