است كه داستانى دربارهء « جى » در گفتار سوم از « ابن نديم » نقل كرديم و « جى » وطن اصلى « سلمان فارسى » - رحمة اللَّه عليه - است چنان كه در روضات الجنات ( ص 3 ) دو خبر از « ابوحاتم سجستانى » نقل شده است از « عبداللَّه بن عباس » و « ابوالطفيل » كه سلمان فرمود : اصل من از اصفهان است كه آن را « جى » مىگويند ، و ما دربارهء جى نوشتيم كه « حموى » نقل مىكند كه « جى » را عجمها ! « شهرستان » مىگويند . « 1 » اما جهت شهرت استاد بزرگوار به « شهرستانى » ، از ناحيهء مادرش مىباشد ، زيرا كه مادرش از نوادههاى مرحوم ميرزا مهدى شهرستانى است كه معروف به « شيخ الاجازه » بود و در سال 1216 ه . ق . وفات نمود . پس استاد گرامى ، عراقى الاصل ، شهرستانى النسبه ، حسينى النسب هستند .
اگر چنان چه بخواهيم بحث از پدران و نياكان ايشان بنماييم - چنان كه ديگران نمودهاند - ناچار بايد صفحاتى را پر نماييم كه چندان فايدهاى هم ندارد ، و اگر اصالت
هامش
( 1 ) . مستشرق معروف بار تولد كه يكى از نويسندگان « دايرة المعارف اسلامى » مىباشد ، در تأليف خود ( تذكرهء جغرافيايى تاريخى ايران ، ص 225 ، 226 ط . تهران ، 1308 ش ) مىنويسد : در دورهء ساسانيان به جاى اصفهان شهر « جى » كه بناى آن را به اسكندر مقدونى نسبت مىدهند ، برقرار بود . اسم اين شهر در سكههاى دورهء اعراب غالباً ذكر مىشود . حسين بن محمد العلوى مورخ اصفهانى كه در قرن چهارده مىزيست تأليفى به اسم تاريخ احوال اصفهان دارد كه براون ، مستشرق انگليسى ، تحقيقاتى در باب آن نموده است . بنا بر مأخذ مزبور ( براون 7 - 8 ) شهر « جى » در دورهء ساسانيان به طرز تمام شهرهاى ساسانى ساخته شده و داراى چهار دروازه بود كه يكى از آنها به دروازهء « جهودان » معروف وظاهراً در آنجا جماعتى از قوم يهود سكونت گزيده بود و از همين جاست كه بعدها قسمت عمدهء شهر به « يهوديه » معروف گرديد . در قرن دهم شهر قديم به اسم « شهرستان » معروف و از حيث وسعت و عدهء نفوس كوچكتر از « يهوديه » بود . در اينجا هم مثل نقاط ديگر يهودىها را از اولاد اسراى بخت النصر مىدانستند ( مقدس 1288 فاصله بين يهوديه و شهرستان دو مايل و يا نزديك به 4 درست بود . در نزديكى شهرستان پل بزرگى به رود زايندهرود ساخته بودند ( مقدسى 389 ) . شاردن در كتاب خود « شهرستان » را قريهء بزرگى ذكر مىكند كه در سمت شرقى اصفهان واقع و خرابههاى زيادى از بناهاى قديم در آنجا ديده مىشد . بنا به قول حمداللَّه قزوينى ( 50 ) شهرستان را اسكندر رومى ساخته و در دورهء ساسانيان تجديد عمارت يافته است . از جغرافىنويسان عرب ، ابن رسته ( 160 - 163 ) كه خود از اهل اينجا بود راجع به « جى » و يا « شهرستان » بيش از همه به تفصيل پرداخته است . ( مقدسى ، ص 388 - 389 ) . ( چ )