سبب تأليف اين كتاب
در سال هزار و سيصد و بيست و سه هجرى مؤلف بزرگوار شرح چغمينى را « 1 » از مرحوم حاج شيخ محمد باقر اصطهباناتى - مقتول در سال 1326 ه . - كه يكى از دانشمندان بزرگ آن زمان بوده و در علم هيئت از اساتيد به شمار مىرفت ، تحصيل نموده و در اثر تأثير تدريس آن مرحوم ؛ مسائل هيئت قديم ، در ايشان تأثير نمود و به تأليف كتابى به نام أداء الفرض فى إثبات سكون الأرض پرداخت ، اما هنوز كتاب به انجام نرسيده بود كه كتاب موائد ، تأليف مرحوم حاج ميرزا محمد حسين مرعشى شهرستانى - متوفاى سال 1315 ه . - به دست ايشان رسيد . كتاب مزبور در علم هيئت جديد و تطبيق آن با آيات و احاديث ، بهترين تأليف بوده و در هند چاپ شده بود و مؤلف محترم ، كتاب مزبور را مورد مطالعه قرار داد و حركت زمين را از آن كتاب استفاده نموده و رفع اشكالات كرد .
سپس خود ايشان كتابى ديگر در رد كتاب اداء الفرض تأليف نمود به نام نقض الفرض فى إثبات حركة الأرض و هنوز اين كتاب هم به انجام نرسيده بود كه به فكر تأليف و نشر الهيئة و الاسلام افتادند ، ولى نشر همچو تأليفى در آن روز بىخطر نبود ! ، بلكه احتمال كلى مىرفت كه مانند « گاليلهء » ايتاليايى ، مورد صدمات واقع بشوند و روى همين اصل گاهى اوراقى را نوشته و گاهى دست نگاه مىداشتند ! و در انجام آن
هامش
( 1 ) . چغمينى خوارزمى : از دانشمندان قرن نهم هجرى بوده است و نامش محمود فرزند محمد بن عمر چغمينىخوارزمى است و مر او راست كتاب ملخص در علم هيئت كه از تأليف آن سال 808 ه . فارغ شده و در هند سال 1292 ه . با شرحى كه بر آن موسى بن محمد مشهور به قاضىزادهء رومى نوشته ، چاپ گرديد و نيز با شرح مزبور در « الكناهور » سال 1290 ه . چاپ شده و در اين چاپ شرحى نيز از مولوى عبدالحليم كنبوى افزوده شده است و بر شرح قاضىزادهء مزبور برجندى كه از علماى قرن شانزدهم ميلادى يا دهم هجرى بوده ، حاشيهاى نوشته ، ولى چاپ آن به نظر نرسيده است .