اقمار است از دور سيارات خود و تعيين مدارهاى نجوم مزدوج !
و گاهى همان موضوع - اجرام سماوى و كرات علوى و سفلى - مورد بحث مىشود از جهت علل حركات حقيقى آنها و از جهت دو قوهء جاذبه و دافعهء مركزى كه به واسطهء آن دو قوه ، اجرام در يكديگر متأثر مىشوند و اين گونه بحث را « علم مكانيك فلكى » گويند !
و گاهى محل بحث مىشود از جهت شناختن تركيب طبيعى و شيميايى آنها و اين نحو بحث را « علم طبيعت اجرام فلكى » خوانند ! و اين علم پس از اختراع اسپكتروسكوپ « 1 » پيدا شد و به واسطهء اين علم ، تا امروز دهها معدن از نوع معدنهاى زمين در كرات آسمانى كشف شده است .
و گاهى محل بحث مىشود از جهت ارصاد كرات و اجرام و چگونگى نفس ارصاد و قياس زمان و طرق زيجات و تقاويم و غير آن ، و اين گونه بحث را « علم هيئت عملى » نامند . همهء اين علوم در دين اسلام و قرآن مقدس گاهى آشكار و گاهى پنهان به طور كنايه و استعاره با رمز و اشاره بيان شده است . منتهى براى فهم آنها ، وسايلى در دست نبوده و هر كسى از پندارهاى خود چند لافى به هم بافته و مىگفت و مىنوشت و باز درست معانى آنها واضح نمىشد ، تا اين كه پس از فراهم شدن وسايل ، پارهاى از آنها معلوم شد و پارهاى ديگر هنوز هم در بوتهء اجمال است و سبب اين كه اين علوم در قرآن مبين و بيانات پيشوايان دين آشكارا بيان نشده و با رموز و اشارات آورده شده آن است كه اين كتاب اقدس و اين دين مقدس ، براى راهنمايى گمراهان آمده و تدوين شده است و تمام نظريات شارع بزرگوار ، تعليم اصول زندگانى و هدايت به راههاى حيات جاودانى بوده است نه تعليم علوم و تدريس فلسفه ، و از
هامش
( 1 ) . اسپكتروسكوپ مركب است از دو كلمهء « سپكترم » به معناى اشعهء الوان « سكوپ » به معناى نشاندهنده و بهتريننام آن در تازى طياف و در پارسى پرتوبين خواهد بود و اين ابزار در سال 1860 م . كرچوف آلمانى اختراع نموده و رهنما بر اين دانش گرديد .